Ở công ty nhỏ, quản lý nhân sự thường bắt đầu bằng việc giám đốc tự tuyển, kế toán tự tính lương, và mọi thứ khác nằm trong đầu vài người. Cách này chạy được tới khoảng mười lăm, hai mươi người. Sau đó bắt đầu có những câu hỏi không ai trả lời chắc: nhân viên mới làm gì trong tuần đầu, ai duyệt nghỉ phép, tăng lương dựa vào đâu, hợp đồng của ai sắp hết hạn.
Bài này giải thích quản lý nhân sự là gì theo cách thực dụng, liệt kê từng mảng công việc và đưa ra quy trình tối thiểu để một công ty vừa và nhỏ vận hành nhân sự có trật tự mà không cần bộ máy lớn.
Quản lý nhân sự là gì
Quản lý nhân sự, còn gọi là quản trị nguồn nhân lực (Human Resource Management, viết tắt HRM), là tập hợp các hoạt động nhằm thu hút, bố trí, phát triển, đánh giá, đãi ngộ và giữ chân người lao động, sao cho con người trong doanh nghiệp phục vụ được mục tiêu kinh doanh và tuân thủ pháp luật lao động.
Có hai tầng cần phân biệt. Tầng hành chính nhân sự lo giấy tờ, hợp đồng, chấm công, bảo hiểm, tính lương: làm sai thì bị phạt hoặc mất lòng nhân viên. Tầng quản trị con người lo chọn đúng người, giao đúng việc, phát triển và giữ người giỏi: làm yếu thì công ty chậm lớn. Công ty nhỏ thường chỉ làm tầng thứ nhất và bỏ ngỏ tầng thứ hai.
Trong tiếng Anh, quản lý nhân sự là human resource management, còn phòng nhân sự thường gọi là HR department. Phần mềm quản lý nhân sự gọi chung là HRM hoặc HRIS.
Bảy mảng công việc của quản lý nhân sự
1. Cơ cấu tổ chức và mô tả công việc
Đây là nền của mọi mảng khác. Sơ đồ tổ chức cho biết ai báo cáo cho ai. Bản mô tả công việc cho từng vị trí trả lời: vị trí này tồn tại để làm gì, chịu trách nhiệm những kết quả nào, được quyết định những gì, cần kỹ năng và kinh nghiệm gì. Không có mô tả công việc, tuyển dụng không có tiêu chí, KPI không có điểm tựa, và tranh chấp việc của ai sẽ lặp lại mãi.
Một bản mô tả công việc dùng được thường chỉ một trang: mục đích vị trí trong một câu, năm đến tám trách nhiệm chính viết bằng động từ và kết quả, quyền hạn, người quản lý trực tiếp, yêu cầu tối thiểu. Tránh liệt kê ba mươi đầu việc nhỏ và câu cuối cùng là các việc khác theo phân công.
2. Tuyển dụng
Từ nhu cầu tuyển, tin tuyển dụng, sàng lọc hồ sơ, phỏng vấn, tới gửi thư mời làm việc. Công ty nhỏ nên chuẩn hoá ít nhất ba thứ: mẫu yêu cầu tuyển dụng có lý do và ngân sách được duyệt, bộ câu hỏi phỏng vấn theo từng nhóm vị trí, và cách chấm điểm ứng viên sau phỏng vấn để hai người phỏng vấn so sánh được với nhau.
3. Hội nhập nhân viên mới (onboarding)
Là mảng hay bị bỏ qua nhất ở công ty nhỏ, và cũng là nơi mất người nhiều nhất. Nhân viên mới cần biết trong ngày đầu: ngồi ở đâu, dùng tài khoản nào, ai là người hướng dẫn, việc đầu tiên là gì. Trong tháng đầu: mục tiêu thử việc cụ thể và lịch gặp quản lý.
4. Chấm công và thời giờ làm việc
Ghi nhận giờ vào, giờ ra, ca làm, nghỉ phép, làm thêm giờ. Bộ luật Lao động 2019 quy định thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ trong một ngày và không quá 48 giờ trong một tuần (Điều 105), và có các quy định về làm thêm giờ, nghỉ hằng tuần, nghỉ lễ, nghỉ hằng năm. Dữ liệu chấm công là đầu vào trực tiếp của bảng lương, nên sai ở đây kéo theo sai ở bước sau.
5. Tính lương, phúc lợi và bảo hiểm
Gồm thang bảng lương, quy chế lương thưởng, tính lương hằng tháng, khấu trừ bảo hiểm và thuế thu nhập cá nhân, phúc lợi như nghỉ mát, khám sức khoẻ. Điều 93 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu người sử dụng lao động xây dựng thang lương, bảng lương và định mức lao động. Điều 95 yêu cầu mỗi lần trả lương phải thông báo bảng kê trả lương cho người lao động.
6. Đánh giá và phát triển
Đánh giá hiệu suất theo KPI hoặc theo mục tiêu, đánh giá hết thử việc, kế hoạch đào tạo, lộ trình thăng tiến. Đây là tầng quản trị con người, quyết định công ty giữ được ai.
7. Hồ sơ, hợp đồng và tuân thủ
Hồ sơ nhân viên, hợp đồng lao động và phụ lục, nội quy lao động, các thủ tục bảo hiểm khi vào và nghỉ việc, lưu trữ dữ liệu cá nhân. Dữ liệu nhân viên là dữ liệu cá nhân, nên cách lưu, ai được xem, lưu bao lâu cần tuân theo quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành.
Quy trình quản lý nhân sự tối thiểu cho công ty nhỏ
Dưới đây là vòng đời một nhân viên, với những việc tối thiểu nên có ở mỗi bước. Mỗi bước nên có một người chịu trách nhiệm và một mẫu biểu, không cần quy trình dày.
- Có nhu cầu: trưởng bộ phận gửi yêu cầu tuyển kèm mô tả công việc, giám đốc duyệt.
- Tuyển: đăng tin, sàng lọc, phỏng vấn tối thiểu hai vòng, chấm điểm theo mẫu, gửi thư mời làm việc.
- Tiếp nhận: ký hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động, thu hồ sơ, tạo tài khoản, chuẩn bị chỗ ngồi và thiết bị trước ngày đầu.
- Hội nhập: lịch tuần đầu, người hướng dẫn, mục tiêu thử việc bằng văn bản.
- Hết thử việc: đánh giá theo mục tiêu đã giao, quyết định ký hợp đồng chính thức hay không. Bộ luật Lao động 2019 có quy định về thời gian thử việc tối đa theo loại công việc và lương thử việc (Điều 25, 26); đối chiếu trước khi soạn hợp đồng.
- Làm việc: chấm công hằng ngày, tính lương hằng tháng, đánh giá theo kỳ, đào tạo khi cần.
- Thay đổi: điều chỉnh lương, chuyển vị trí, thăng chức, mỗi thay đổi có quyết định hoặc phụ lục hợp đồng.
- Nghỉ việc: bàn giao công việc và tài sản, thu hồi tài khoản, chốt công, thanh toán các khoản, làm thủ tục bảo hiểm, phỏng vấn nghỉ việc.
Cách quản lý nhân sự hiệu quả khi chưa có phòng nhân sự
- Giao một người đầu mối kiêm nhiệm, thường là hành chính hoặc kế toán, và cho họ thời gian thật để làm, không phải làm sau giờ.
- Viết ra ba tài liệu nền: mô tả công việc, quy trình hội nhập, quy chế lương thưởng. Ba tài liệu này giải quyết phần lớn tranh luận hằng ngày.
- Đặt lịch cố định: chốt công ngày nào, trả lương ngày nào, đánh giá kỳ nào. Lịch cố định giảm câu hỏi và giảm sai sót.
- Để quản lý trực tiếp làm phần quản trị con người: giao việc, phản hồi, đánh giá. Người làm nhân sự hỗ trợ công cụ và quy trình, không thay quản lý nói chuyện với nhân viên.
- Dùng một nơi lưu dữ liệu nhân sự duy nhất. Hồ sơ nằm ở ba file Excel và hai nhóm chat là nguồn sai số lớn nhất.
Bảng quản lý nhân sự trên Excel: làm được tới đâu
Nhiều công ty bắt đầu bằng một bảng quản lý nhân sự trên Excel hoặc Google Sheets, với các trang: danh sách nhân viên, hợp đồng, bảng chấm công, bảng lương, nghỉ phép. Cách này hợp lý với công ty dưới hai mươi người, với điều kiện có quy tắc rõ về ai được sửa trang nào.
Dấu hiệu nên chuyển sang phần mềm: nhiều người cùng sửa một file và ghi đè lẫn nhau, chấm công phải gõ lại từ máy chấm, mỗi kỳ lương mất vài ngày đối chiếu, không ai biết hợp đồng nào sắp hết hạn, hoặc nhân viên liên tục hỏi còn bao nhiêu ngày phép. Khi đó, bài về phần mềm quản lý nhân sự sẽ giúp chọn công cụ phù hợp.
Kinh nghiệm từ việc tự xây nền tảng nhân sự nội bộ
Alodev tự xây và dùng nội bộ nền tảng ALODEV AIO cho đội khoảng mười một người, gồm chấm công, giao việc, KPI, bảng lương và điểm trách nhiệm. Một số quan sát áp dụng được cho quản lý nhân sự nói chung:
- Nhân viên văn phòng chủ yếu làm việc trên máy tính và chấm công từ trình duyệt nhiều hơn từ điện thoại. Hệ quả là thông báo đẩy trên điện thoại khó tới tay họ. Quy trình nhân sự nào dựa vào thông báo, như nhắc duyệt phép hay nhắc đánh giá, cần tính tới kênh mà người dùng thực sự mở.
- Thông báo trong ứng dụng dễ bị bỏ qua khi số lượng nhiều. Thông báo quan trọng nên ít và rõ, việc cần hành động nên nằm ở màn hình người dùng mở hằng ngày.
- Chấm công cần chống bấm trùng. Một người bấm nhiều lần trong vài giây có thể sinh nhiều bản ghi, làm phình mọi con số đếm lượt về sau. Làm sạch dữ liệu ở gốc dễ hơn sửa báo cáo.
- Tự động hoá chỉ chạy khi dữ liệu nền đủ. Tính lương hay trừ điểm tự động đều cần lương cơ bản của từng người được nhập trước.
Câu hỏi thường gặp
Quản lý nhân sự là gì?
Là các hoạt động thu hút, bố trí, phát triển, đánh giá, đãi ngộ và giữ chân người lao động, gồm cả phần hành chính như hợp đồng, chấm công, bảo hiểm, tính lương và phần quản trị con người như tuyển đúng người, giao đúng việc, phát triển nhân viên.
Quản lý nhân sự tiếng Anh là gì?
Là Human Resource Management, viết tắt HRM. Phòng nhân sự thường gọi là HR department, người làm nhân sự gọi là HR.
Quy trình quản lý nhân sự gồm những bước nào?
Theo vòng đời nhân viên: xác định nhu cầu, tuyển dụng, tiếp nhận, hội nhập, đánh giá hết thử việc, làm việc gồm chấm công, tính lương, đánh giá, đào tạo, thay đổi vị trí hoặc lương, và nghỉ việc.
Công ty nhỏ có cần phòng nhân sự không?
Công ty dưới khoảng năm mươi người thường chưa cần phòng riêng, nhưng cần một người đầu mối có thời gian làm thật, ba tài liệu nền là mô tả công việc, quy trình hội nhập, quy chế lương thưởng, và một nơi lưu dữ liệu nhân sự duy nhất.
Cách quản lý nhân sự hiệu quả là gì?
Viết rõ việc của từng vị trí, đặt lịch cố định cho chấm công, trả lương, đánh giá, để quản lý trực tiếp chịu trách nhiệm phản hồi và phát triển nhân viên, và giữ dữ liệu ở một nơi. Hiệu quả đến từ sự đều đặn nhiều hơn từ quy trình phức tạp.



