Tăng ca là chủ đề có nhiều câu hỏi thực tế: một giờ tăng ca được bao nhiêu tiền, tăng ca Chủ nhật tính thế nào, làm ngày lễ được gấp mấy lần, tiền tăng ca có bị tính thuế không. Phần lớn câu trả lời nằm trong Bộ luật Lao động 2019 và văn bản hướng dẫn, nhưng áp vào bảng lương thì vẫn có nhiều chỗ doanh nghiệp làm khác nhau.
Bài này đi từ căn cứ pháp lý, tới cách xác định tiền lương giờ, rồi các công thức cụ thể và ví dụ. Các con số phần trăm trong bài là mức tối thiểu theo luật; doanh nghiệp được trả cao hơn. Khi áp dụng, đối chiếu văn bản hiện hành vì hướng dẫn chi tiết có thể thay đổi.
Tăng ca, làm thêm giờ là gì
Làm thêm giờ, cách nói thông dụng là tăng ca, là khoảng thời gian làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường theo quy định của pháp luật, thoả ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động. Thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ trong một ngày và không quá 48 giờ trong một tuần (Điều 105 Bộ luật Lao động 2019).
Điều đáng chú ý là mốc tính làm thêm giờ là thời giờ làm việc bình thường theo nội quy của chính doanh nghiệp. Công ty quy định làm 8 giờ một ngày từ thứ Hai tới thứ Sáu thì làm thứ Bảy là làm vào ngày nghỉ hằng tuần nếu nội quy xác định thứ Bảy là ngày nghỉ.
Điều kiện và giới hạn làm thêm giờ
Điều 107 Bộ luật Lao động 2019 cho phép người sử dụng lao động sử dụng người lao động làm thêm giờ khi đáp ứng các điều kiện, trong đó có:
- Phải được sự đồng ý của người lao động.
- Số giờ làm thêm không quá 50 phần trăm số giờ làm việc bình thường trong một ngày; trường hợp áp dụng quy định thời giờ làm việc theo tuần thì tổng số giờ làm việc bình thường và làm thêm không quá 12 giờ trong một ngày.
- Không quá 40 giờ trong một tháng.
- Không quá 200 giờ trong một năm, trừ một số ngành nghề, công việc hoặc trường hợp được làm tới 300 giờ theo quy định.
Mức trả lương làm thêm giờ theo Điều 98
Người lao động làm thêm giờ được trả lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả theo công việc đang làm, ít nhất như sau:
- Vào ngày thường: ít nhất bằng 150 phần trăm.
- Vào ngày nghỉ hằng tuần: ít nhất bằng 200 phần trăm.
- Vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương: ít nhất bằng 300 phần trăm, chưa kể tiền lương ngày lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương đối với người lao động hưởng lương ngày.
Với người hưởng lương tháng, ngày lễ đã được trả lương trong lương tháng, nên làm việc vào ngày lễ được trả thêm ít nhất 300 phần trăm cho số giờ làm. Với người hưởng lương ngày, ngoài 300 phần trăm còn nhận tiền lương của ngày lễ đó. Đây là lý do nhiều bài viết nói làm ngày lễ được ít nhất 400 phần trăm: đó là cách cộng cho người hưởng lương ngày.
Làm việc ban đêm và làm thêm giờ ban đêm
Giờ làm việc ban đêm được tính từ 22 giờ đến 6 giờ sáng ngày hôm sau (Điều 106). Theo Điều 98:
- Làm việc vào ban đêm trong giờ làm việc bình thường, như ca đêm cố định, được trả thêm ít nhất 30 phần trăm tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả của ngày làm việc bình thường.
- Làm thêm giờ vào ban đêm, ngoài mức làm thêm giờ và phụ cấp ban đêm nói trên, còn được trả thêm 20 phần trăm tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả của công việc làm vào ban ngày của ngày làm việc bình thường, ngày nghỉ hằng tuần hoặc ngày lễ tết.
Công thức chi tiết cho làm thêm giờ ban đêm được hướng dẫn tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP, có phân biệt trường hợp người lao động có làm thêm vào ban ngày trước đó hay không. Vì cách cộng các thành phần dễ hiểu sai, nên tính theo đúng công thức trong văn bản hướng dẫn hiện hành và ghi cách tính vào quy chế lương.
Cách xác định tiền lương giờ
Mọi công thức tăng ca bắt đầu từ tiền lương giờ. Với người hưởng lương tháng, tiền lương giờ thường được xác định bằng tiền lương tháng chia số ngày làm việc bình thường trong tháng theo quy định của doanh nghiệp, rồi chia số giờ làm việc bình thường trong ngày. Văn bản hướng dẫn có quy định về giới hạn số ngày dùng để chia và về khoản nào được tính vào tiền lương làm căn cứ; đối chiếu Nghị định 145/2020/NĐ-CP và văn bản sửa đổi nếu có.
textTiền lương giờ = Tiền lương tháng / Số ngày làm việc bình thường của tháng / Số giờ làm việc bình thường trong ngày
Tiền lương tăng ca = Tiền lương giờ x Mức phần trăm (150%, 200%, 300%) x Số giờ làm thêm
Tiền lương ca đêm (giờ bình thường) = Tiền lương giờ x (100% + ít nhất 30%) x Số giờ làm ban đêmTiền lương tháng dùng để tính là tiền lương theo hợp đồng của công việc đang làm. Khoản nào trong phụ cấp, hỗ trợ được tính vào, khoản nào không, là điểm doanh nghiệp cần viết rõ trong quy chế theo hướng dẫn hiện hành. Viết mơ hồ ở đây là nguồn tranh chấp phổ biến.
Ví dụ tính lương tăng ca
Giả định để minh hoạ: nhân viên hưởng lương tháng 13 triệu đồng, công ty làm từ thứ Hai tới thứ Bảy, 8 giờ mỗi ngày, tháng đang tính có 26 ngày làm việc bình thường. Chủ nhật là ngày nghỉ hằng tuần.
- Tiền lương giờ: 13.000.000 / 26 / 8 = 62.500 đồng.
- Tăng ca 2 giờ sau giờ làm vào một ngày thường: 62.500 x 150% x 2 = 187.500 đồng.
- Làm 8 giờ vào Chủ nhật: 62.500 x 200% x 8 = 1.000.000 đồng.
- Làm 4 giờ vào một ngày lễ: 62.500 x 300% x 4 = 750.000 đồng. Ngày lễ đã có trong lương tháng nên không cộng thêm tiền lương ngày lễ.
- Tổng tiền làm thêm giờ trong tháng: 1.937.500 đồng, cộng vào tổng thu nhập ở bảng lương.
Trong ví dụ, tổng số giờ làm thêm là 14 giờ, còn xa giới hạn 40 giờ một tháng. Bảng lương nên có một cột theo dõi tổng giờ làm thêm lũy kế theo tháng và theo năm, để phát hiện sớm khi một người tiến gần giới hạn.
Lương tăng ca có tính thuế thu nhập cá nhân không
Theo quy định về thuế thu nhập cá nhân, phần tiền lương làm việc ban đêm, làm thêm giờ được trả cao hơn so với tiền lương làm việc ban ngày, làm việc trong giờ theo quy định thuộc diện được miễn thuế. Phần tương ứng với tiền lương giờ bình thường vẫn là thu nhập chịu thuế.
Trong ví dụ trên, 2 giờ tăng ca ngày thường được trả 187.500 đồng, trong đó 125.000 đồng tương ứng lương giờ bình thường vẫn chịu thuế, còn 62.500 đồng là phần trả cao hơn được miễn. Để áp dụng phần miễn này, doanh nghiệp cần có bảng kê phản ánh rõ thời gian làm thêm và khoản tiền đã trả, theo hướng dẫn hiện hành. Chi tiết về giảm trừ và cách tính thuế xem thêm các bài về thuế thu nhập cá nhân.
Ghi nhận giờ tăng ca để không tranh chấp
- Tăng ca phải có yêu cầu hoặc phê duyệt trước, ghi rõ người, ngày, số giờ dự kiến và lý do. Sự đồng ý của người lao động nên được ghi nhận, kể cả bằng hệ thống.
- Giờ thực tế lấy từ dữ liệu chấm công, đối chiếu với phiếu đề nghị. Chấm công ra muộn mà không có đề nghị tăng ca thì không tự động là làm thêm giờ, cần quy tắc rõ trong nội quy.
- Phân loại ngay khi ghi nhận: ngày thường, ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ, có phần nào rơi vào 22 giờ tới 6 giờ hay không.
- Theo dõi lũy kế theo tháng và năm cho từng người.
- Bảng kê trả lương gửi người lao động ghi riêng tiền lương làm thêm giờ và làm việc ban đêm, như Điều 95 yêu cầu.
Alodev tự xây và dùng nội bộ nền tảng ALODEV AIO, có chấm công và bảng lương. Một điều rút ra: nhân viên văn phòng chấm công chủ yếu từ trình duyệt trên máy tính, nên các bước cần người lao động xác nhận, như đồng ý tăng ca, không nên chỉ dựa vào thông báo đẩy trên điện thoại. Đặt việc cần xác nhận ở màn hình họ mở hằng ngày thì tỷ lệ phản hồi tốt hơn nhiều. Ngoài ra, dữ liệu chấm công phải chống bản ghi trùng, vì một phiên bị ghi lặp có thể biến thành giờ làm thêm không có thật.
Câu hỏi thường gặp
Cách tính lương tăng ca ngày thường thế nào?
Lấy tiền lương giờ nhân ít nhất 150 phần trăm nhân số giờ làm thêm. Tiền lương giờ thường bằng lương tháng chia số ngày làm việc bình thường trong tháng rồi chia số giờ làm việc một ngày, theo hướng dẫn hiện hành.
Tăng ca Chủ nhật được tính bao nhiêu phần trăm?
Nếu Chủ nhật là ngày nghỉ hằng tuần theo nội quy của doanh nghiệp, làm thêm giờ vào ngày đó được trả ít nhất 200 phần trăm theo Điều 98 Bộ luật Lao động 2019.
Làm ngày lễ được trả lương gấp mấy lần?
Ít nhất 300 phần trăm cho số giờ làm, chưa kể tiền lương ngày lễ đối với người hưởng lương ngày. Người hưởng lương tháng đã được trả lương ngày lễ trong lương tháng, nên phần làm thêm là ít nhất 300 phần trăm.
Lương tăng ca có tính thuế TNCN không?
Phần trả cao hơn tiền lương giờ bình thường được miễn thuế thu nhập cá nhân; phần tương ứng với lương giờ bình thường vẫn chịu thuế. Doanh nghiệp cần bảng kê thời gian làm thêm và số tiền đã trả để áp dụng.
Một tháng được tăng ca tối đa bao nhiêu giờ?
Theo Điều 107 Bộ luật Lao động 2019, không quá 40 giờ trong một tháng và không quá 200 giờ trong một năm, trừ trường hợp được làm tới 300 giờ theo quy định. Giới hạn từng được điều chỉnh tạm thời, nên đối chiếu văn bản hiện hành.
Công ty có được bắt nhân viên tăng ca không?
Điều kiện chung để làm thêm giờ là phải được người lao động đồng ý. Luật có quy định một số trường hợp đặc biệt người lao động không được từ chối, như thực hiện lệnh động viên hoặc khắc phục thiên tai, hoả hoạn; xem Điều 108 và đối chiếu văn bản hiện hành.



