Mỗi năm, từ khoảng tháng Mười Một, lượng tìm kiếm về cách tính lương tháng 13 tăng rõ rệt. Người tìm thường có ba câu hỏi: công ty có bắt buộc trả không, mình làm chưa đủ năm thì được bao nhiêu, và có bị trừ thuế không. Với doanh nghiệp, câu hỏi nằm ở phía ngược lại: nên tính thế nào cho công bằng và dự trù ngân sách ra sao.
Bài này trả lời cả hai phía. Các ví dụ dùng số giả định để minh hoạ phép tính, không phải mức khuyến nghị.
Lương tháng 13 là gì, có bắt buộc không
Lương tháng 13 là cách gọi phổ biến cho khoản tiền doanh nghiệp trả thêm vào cuối năm, thường tương đương khoảng một tháng lương, trả trước Tết. Tên gọi có chữ lương nhưng về bản chất pháp lý, Bộ luật Lao động 2019 không có quy định nào bắt buộc doanh nghiệp trả khoản này.
Căn cứ gần nhất là Điều 104 về thưởng: thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc; quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định và công bố công khai tại nơi làm việc sau khi tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu có.
Lương tháng 13 và thưởng Tết khác nhau thế nào
Trong thực tế hai cách gọi hay dùng lẫn. Nhiều doanh nghiệp phân biệt như sau: lương tháng 13 là khoản tương đối cố định, thường bằng một tháng lương, gắn với thời gian làm việc; thưởng Tết hoặc thưởng cuối năm là khoản biến động theo kết quả kinh doanh và đánh giá cá nhân. Một số nơi trả cả hai, một số nơi chỉ trả một khoản và gọi bằng một trong hai tên.
Dù gọi thế nào, điều quan trọng là quy chế ghi rõ: khoản đó tên gì, ai được nhận, điều kiện nhận, cách tính, thời điểm chi trả.
Bốn cách tính lương tháng 13 phổ biến
Cách 1: Một tháng lương cho người làm đủ năm
Người làm đủ mười hai tháng trong năm nhận bằng một tháng lương, thường là lương thoả thuận của tháng cuối năm hoặc lương bình quân của năm. Người chưa đủ năm hoặc không nhận, hoặc tính theo cách 2. Cách này đơn giản, nhưng cần ghi rõ lương nào làm căn cứ: lương thoả thuận, lương thoả thuận cộng phụ cấp, hay tổng thu nhập bình quân.
Cách 2: Theo tỷ lệ số tháng làm việc
textLương tháng 13 = Lương căn cứ x Số tháng làm việc trong năm / 12Ví dụ lương căn cứ 12 triệu, người vào làm đầu tháng Tư, tính đến hết tháng Mười Hai có 9 tháng: 12.000.000 x 9 / 12 = 9.000.000 đồng. Quy chế cần ghi tháng làm việc tính thế nào: làm từ ngày 15 trở đi có tính là một tháng không, tháng thử việc có tính không, thời gian nghỉ không lương dài có bị trừ không.
Cách 3: Theo hệ số đánh giá cuối năm
Lương tháng 13 bằng lương căn cứ nhân tỷ lệ tháng làm việc, nhân thêm hệ số theo xếp loại đánh giá năm. Ví dụ xếp loại xuất sắc hệ số 1,2, tốt 1,0, đạt 0,8, cần cải thiện 0,5. Cách này gắn khoản cuối năm với hiệu suất, nhưng chỉ công bằng khi hệ thống đánh giá đủ tin cậy. Nếu KPI của công ty còn đang chạy thử, nên dùng hệ số hẹp.
Cách 4: Theo kết quả kinh doanh
Doanh nghiệp trích một quỹ thưởng từ lợi nhuận năm, rồi chia theo lương căn cứ và hệ số. Năm tốt nhận nhiều, năm khó nhận ít hoặc không nhận. Cách này chia sẻ rủi ro với người lao động, phù hợp khi được giải thích minh bạch từ đầu năm, và không nên gọi là lương tháng 13 để tránh hiểu nhầm đây là khoản cố định.
Ví dụ so sánh bốn cách
Giả định nhân viên có lương căn cứ 15 triệu, vào làm đầu tháng Ba nên có 10 tháng làm việc trong năm, xếp loại tốt với hệ số 1,0.
- Cách 1, chỉ trả cho người đủ năm: không nhận.
- Cách 2, theo tỷ lệ tháng: 15.000.000 x 10 / 12 = 12.500.000 đồng.
- Cách 3, theo tỷ lệ tháng và hệ số: 12.500.000 x 1,0 = 12.500.000 đồng; nếu xếp loại xuất sắc hệ số 1,2 thì 15.000.000 đồng.
- Cách 4, theo quỹ thưởng: phụ thuộc lợi nhuận và công thức chia của năm đó.
Cùng một người, bốn cách cho bốn kết quả khác nhau. Đây là lý do cách tính phải được viết ra từ đầu năm, không phải quyết định vào tháng Mười Hai.
Các trường hợp đặc biệt cần ghi trong quy chế
- Người nghỉ việc trước ngày chi trả: có được nhận phần tương ứng thời gian đã làm không. Nếu quy chế ghi điều kiện phải còn làm việc tại ngày chi trả, cần ghi rõ và công bố trước.
- Người đang thử việc vào cuối năm: có tính thời gian thử việc hay không.
- Người nghỉ thai sản, nghỉ ốm dài ngày trong năm: thời gian đó có tính vào số tháng làm việc không.
- Người bị kỷ luật trong năm: có bị giảm hoặc không nhận không, theo mức kỷ luật nào.
- Người chuyển từ chi nhánh này sang chi nhánh khác: tính liên tục hay tách.
Khi quy chế im lặng về một trường hợp, người lao động và doanh nghiệp sẽ hiểu theo cách có lợi cho mình. Viết trước cho những trường hợp này rẻ hơn nhiều so với giải quyết thắc mắc vào tuần trước Tết.
Lương tháng 13 có tính thuế TNCN không
Có. Lương tháng 13 và các khoản thưởng cuối năm bằng tiền là thu nhập từ tiền lương, tiền công, thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân theo quy định. Thời điểm xác định thu nhập chịu thuế là thời điểm tổ chức chi trả, nên khoản này được cộng vào thu nhập của tháng chi trả.
Hệ quả thực tế: tháng nhận lương tháng 13, tổng thu nhập tăng mạnh, có thể rơi vào bậc thuế cao hơn của biểu luỹ tiến, và số thuế tạm khấu trừ tháng đó cao hơn nhiều tháng bình thường. Khi quyết toán thuế năm, thu nhập được tính trên cả năm nên số thuế cuối cùng có thể được điều chỉnh. Người lao động nên được giải thích trước để không ngạc nhiên khi thấy số thuế trên phiếu lương tháng đó.
Về bảo hiểm xã hội, khoản thưởng theo Điều 104 thường được xem xét khác với tiền lương theo công việc hoặc chức danh khi xác định tiền lương đóng bảo hiểm, nhưng quy định về căn cứ đóng đã có thay đổi trong những năm gần đây. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản hiện hành và hỏi kế toán hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng.
Dự trù ngân sách cho lương tháng 13
Một khoản gần bằng một tháng lương của cả công ty là con số lớn với dòng tiền của doanh nghiệp nhỏ. Hai cách làm giúp tránh áp lực cuối năm:
- Trích trước hằng tháng: mỗi tháng ghi nhận một phần mười hai quỹ lương tháng 13 dự kiến vào chi phí và giữ riêng dòng tiền tương ứng.
- Cập nhật dự toán theo quý: nhân sự vào và ra trong năm làm quỹ thay đổi. Một bảng tính đơn giản theo công thức tỷ lệ tháng, cập nhật mỗi quý, cho con số sát thực tế hơn.
Với phần mềm quản lý nhân sự và bảng lương, quỹ dự kiến có thể tính tự động từ ngày vào làm và lương căn cứ của từng người. Kinh nghiệm khi Alodev tự xây và dùng nội bộ nền tảng ALODEV AIO cho thấy mọi phép tính tự động như vậy phụ thuộc vào dữ liệu nền: nếu lương cơ bản hoặc ngày vào làm của một người chưa được nhập, người đó sẽ lặng lẽ biến mất khỏi con số tổng. Nên có một bước kiểm tra dữ liệu thiếu trước khi tin vào bất kỳ con số dự toán nào.
Viết quy chế lương tháng 13 thế nào
- Tên khoản và bản chất: là thưởng theo quy chế, hay là khoản đã cam kết trong hợp đồng.
- Đối tượng: loại hợp đồng nào, có tính thử việc không.
- Lương căn cứ: lương thoả thuận, có cộng phụ cấp không, lấy tháng nào.
- Cách tính số tháng làm việc và các trường hợp nghỉ dài ngày.
- Hệ số đánh giá nếu có, và thang xếp loại.
- Điều kiện nhận: còn làm việc tại ngày chi trả hay không, trường hợp kỷ luật.
- Thời điểm chi trả.
- Công bố công khai tại nơi làm việc, tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động nếu có, theo Điều 104.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có bắt buộc trả lương tháng 13 không?
Không. Bộ luật Lao động 2019 không bắt buộc. Lương tháng 13 là khoản thưởng theo quy chế của doanh nghiệp, trừ khi đã được cam kết trong hợp đồng lao động, thoả ước hoặc quy chế, khi đó doanh nghiệp phải thực hiện đúng cam kết.
Cách tính lương tháng 13 cho người làm chưa đủ năm?
Cách phổ biến là lấy lương căn cứ nhân số tháng làm việc trong năm chia 12. Quy chế cần ghi rõ cách tính tháng làm việc lẻ, thời gian thử việc và thời gian nghỉ dài ngày.
Lương tháng 13 tính như thế nào nếu có đánh giá hiệu suất?
Lấy mức tính theo tỷ lệ tháng làm việc nhân hệ số tương ứng với xếp loại đánh giá năm, ví dụ từ 0,5 tới 1,2. Cách này chỉ công bằng khi hệ thống đánh giá đủ tin cậy và thang hệ số được công bố từ đầu năm.
Lương tháng 13 có tính thuế TNCN không?
Có. Đây là thu nhập từ tiền lương, tiền công, cộng vào thu nhập chịu thuế của tháng chi trả, nên số thuế tạm khấu trừ tháng đó thường cao hơn. Khi quyết toán năm, thuế được tính lại trên tổng thu nhập cả năm.
Nghỉ việc trước Tết có được nhận lương tháng 13 không?
Phụ thuộc quy chế và hợp đồng. Nếu quy chế ghi điều kiện phải còn làm việc tại ngày chi trả và đã công bố, người nghỉ trước có thể không nhận. Nếu hợp đồng cam kết trả theo thời gian làm việc, người nghỉ vẫn được tính phần tương ứng.



