Hai chữ gross và net xuất hiện ở mọi tin tuyển dụng và mọi phiếu lương, nhưng phần lớn người đi làm chỉ hiểu mơ hồ rằng một cái lớn hơn một cái. Hiểu đúng bản chất giúp bạn đọc được offer, đọc được phiếu lương, và không bị bất ngờ khi tài khoản nhận về ít hơn con số ghi trong hợp đồng.
Gross là gì
Lương gross là tổng thu nhập doanh nghiệp cam kết trả cho một vị trí, trước khi trừ bất kỳ khoản nào. Đây là con số xuất hiện trong hợp đồng lao động và trong tin tuyển dụng. Khi nhà tuyển dụng nói mức lương 25 triệu, gần như luôn là con số gross.
Net là gì
Lương net là số tiền thực sự chuyển vào tài khoản mỗi tháng, sau khi đã trừ hai khoản bắt buộc: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp do người lao động đóng, và thuế thu nhập cá nhân nếu thu nhập tính thuế lớn hơn 0. Net luôn nhỏ hơn hoặc bằng gross, không bao giờ ngược lại.
Khoảng cách giữa gross và net gồm những gì
- Bảo hiểm bắt buộc: người lao động đóng tổng 10,5% lương tính đóng bảo hiểm, gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp. Khoản này trừ trước, không phụ thuộc bạn có phải nộp thuế hay không.
- Thuế thu nhập cá nhân: chỉ phát sinh khi thu nhập sau khi trừ bảo hiểm và giảm trừ gia cảnh còn lớn hơn 0. Thuế tính theo biểu luỹ tiến từng phần, tức là thu nhập càng cao thì phần vượt lên càng bị đánh thuế suất cao hơn.
Vì sao hai người lương gross bằng nhau có thể net khác nhau
Số người phụ thuộc là biến số lớn nhất. Mỗi người phụ thuộc hợp lệ được giảm trừ thêm một khoản cố định vào thu nhập tính thuế, nên hai nhân viên cùng lương gross nhưng một người có hai con nhỏ đã đăng ký người phụ thuộc sẽ nhận net cao hơn người độc thân. Ngoài ra, mức lương dùng để đóng bảo hiểm đôi khi khác với lương gross ghi trên hợp đồng, đặc biệt ở những vị trí có phần lương cứng và phần phụ cấp tách riêng - chỉ phần lương cứng mới bắt buộc đóng bảo hiểm ở nhiều trường hợp.
Đọc bảng lương đúng thứ tự
- Xem dòng lương gross, đây là con số gốc chưa trừ gì.
- Xem các dòng trừ bảo hiểm, thường tách riêng ba dòng cho ba loại bảo hiểm.
- Xem dòng thu nhập tính thuế, là gross trừ bảo hiểm trừ giảm trừ gia cảnh.
- Xem dòng thuế thu nhập cá nhân, tính từ thu nhập tính thuế theo biểu luỹ tiến.
- Dòng cuối cùng là net, số thực nhận, phải bằng gross trừ tổng bảo hiểm trừ thuế.
Nếu một phiếu lương không tách rõ từng dòng như trên mà chỉ ghi vỏn vẹn hai số gross và net, bạn không có cách nào tự kiểm tra công ty tính đúng hay sai. Yêu cầu bộ phận nhân sự xuất bảng chi tiết là điều hoàn toàn hợp lý, không phải đòi hỏi quá đáng.
Khi nào cần tự tính lại
Lúc thương lượng lương với offer mới, khi con số nhà tuyển dụng đưa ra chỉ là gross và bạn cần biết mình thực nhận bao nhiêu để so sánh với công việc hiện tại. Lúc công ty báo tăng lương gross nhưng bạn thấy net tăng ít hơn kỳ vọng - rất có thể phần tăng đã rơi vào một bậc thuế cao hơn. Lúc cần ước lượng chi phí thật của một vị trí trước khi mở tuyển, vì chi phí doanh nghiệp phải trả còn cao hơn gross do phần bảo hiểm doanh nghiệp đóng thêm.
Bạn có thể nhập lương gross và số người phụ thuộc vào công cụ Tính thuế TNCN của ALODEV để xem ngay bảng bóc tách từng khoản, thay vì tự tính tay bằng biểu thuế.