Hợp đồng lao động không xác định thời hạn là hợp đồng mà hai bên không ấn định thời điểm chấm dứt hiệu lực, khác với hợp đồng xác định thời hạn (tối đa 36 tháng kể từ ngày có hiệu lực). Nhận định của bài: chọn loại hợp đồng không phải chuyện hình thức, vì nó quyết định thủ tục và khoản phải trả khi một bên muốn kết thúc quan hệ lao động sau này.
Bài viết cho doanh nghiệp nhỏ đang soạn hợp đồng cho nhân viên đã qua thử việc hoặc đang ký lại hợp đồng có thời hạn lần thứ hai.
Hai loại hợp đồng, không còn loại thứ ba
Điều 20 Bộ luật Lao động 2019 chỉ còn hai loại hợp đồng lao động: không xác định thời hạn, và xác định thời hạn với thời hạn tối đa 36 tháng kể từ ngày có hiệu lực. So với luật cũ, loại "hợp đồng mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng" đã bị bỏ. Một điểm hay bị hiểu nhầm: hợp đồng xác định thời hạn chỉ được ký tối đa hai lần liên tiếp với cùng một người cho cùng công việc; hết lần thứ hai mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc, hai bên phải ký hợp đồng không xác định thời hạn, trừ một số trường hợp đặc biệt theo luật (ví dụ người lao động cao tuổi, thuê làm giám đốc trong doanh nghiệp có vốn nhà nước).
Nội dung bắt buộc theo Điều 21: đúng cho mọi loại hợp đồng
Điều 21 liệt kê nội dung chủ yếu của hợp đồng lao động, áp dụng cho cả hai loại: thông tin của người sử dụng lao động và người lao động; công việc và địa điểm làm việc; thời hạn hợp đồng (với hợp đồng không xác định thời hạn, mục này ghi rõ "không xác định thời hạn", không ghi ngày kết thúc); mức lương, hình thức trả, thời hạn trả lương, phụ cấp và các khoản bổ sung khác; chế độ nâng bậc, nâng lương; thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; trang bị bảo hộ lao động; bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; và đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ. Với những nội dung cần bảo mật (bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ), khoản 2 Điều 21 cho phép hai bên thoả thuận riêng bằng văn bản về nội dung, thời hạn bảo vệ và trách nhiệm bồi thường khi vi phạm.
ALODEV hiện có trang mẫu hợp đồng lao động điền online chung cho các loại hợp đồng; khi chọn loại không xác định thời hạn, phần thời hạn tự để trống ngày kết thúc theo đúng quy định. Bài giải thích riêng về quyền lợi khi chấm dứt hợp đồng không xác định thời hạn (thời gian báo trước, trợ cấp thôi việc) nằm ở một bài khác trên site, tập trung vào phần luật; bài này tập trung vào việc soạn đúng nội dung khi ký mới. Bản riêng cho loại này là mẫu hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
Khi nào nên chọn không xác định thời hạn ngay từ đầu
Với vị trí lâu dài, không có kế hoạch kết thúc trong vài năm tới, ký thẳng hợp đồng không xác định thời hạn (sau khi qua thử việc) giúp cả hai bên tránh việc phải nhớ gia hạn mỗi khi hợp đồng có thời hạn sắp hết. Ngược lại, với vị trí có tính thời điểm rõ (dự án có thời hạn, thay thế người nghỉ thai sản, thử nghiệm mở rộng một mảng kinh doanh chưa chắc duy trì), hợp đồng xác định thời hạn phù hợp hơn vì có điểm kết thúc rõ ràng mà không cần thủ tục chấm dứt phức tạp.
Quyền lợi khi chấm dứt: khác biệt lớn nhất giữa hai loại hợp đồng
Khi doanh nghiệp muốn chấm dứt hợp đồng không xác định thời hạn đúng luật (không thuộc trường hợp kỷ luật sa thải), thời gian báo trước tối thiểu thường dài hơn so với một số trường hợp của hợp đồng xác định thời hạn ngắn ngày, và người lao động khi nghỉ việc đúng quy định vẫn được hưởng trợ cấp thôi việc tính theo thời gian đã làm việc thực tế nếu đủ điều kiện theo luật. Vì thời điểm chấm dứt không được ấn định sẵn như hợp đồng có thời hạn, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc theo dõi hiệu suất và có kế hoạch nhân sự thay thế nếu cần chấm dứt hợp đồng, thay vì chỉ chờ tới ngày hết hạn như hợp đồng có thời hạn.
Về phía người lao động, hợp đồng không xác định thời hạn cũng đơn phương chấm dứt được, chỉ cần báo trước theo thời hạn luật định, không cần lý do như một số trường hợp của hợp đồng có thời hạn. Đây là lý do nhiều người lao động ưu tiên loại hợp đồng này khi có lựa chọn, vì họ chủ động hơn trong việc rời đi khi có cơ hội khác mà không phải chờ đúng ngày hết hạn hợp đồng hoặc chứng minh lý do chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng không xác định thời hạn có thể chuyển thành có thời hạn không?
Bộ luật Lao động không quy định việc chuyển từ không xác định thời hạn sang xác định thời hạn; chiều chuyển ngược (từ có thời hạn thành không xác định thời hạn) mới được quy định rõ khi hết hạn ký lần thứ hai.
Có được dùng phụ lục hợp đồng để chuyển loại hợp đồng không?
Không. Điều 22 Bộ luật Lao động 2019 quy định phụ lục hợp đồng không được sửa đổi thời hạn của hợp đồng lao động; muốn đổi loại hợp đồng phải ký hợp đồng mới.
Hợp đồng không xác định thời hạn có bắt buộc ký bằng văn bản không?
Có, trừ trường hợp công việc tạm thời có thời hạn dưới 1 tháng được phép giao kết bằng lời nói theo Điều 14; hợp đồng không xác định thời hạn về bản chất là quan hệ lâu dài nên luôn cần văn bản.
Thử việc trong hợp đồng không xác định thời hạn có gì khác thử việc trong hợp đồng có thời hạn?
Không khác về thời hạn thử việc hay mức lương thử việc; hai loại hợp đồng áp dụng chung quy định thử việc tại Điều 24 đến Điều 27. Khác biệt nằm ở bước sau khi thử việc đạt: hợp đồng chính thức ký tiếp theo là loại nào do hai bên đã thoả thuận từ đầu.
Doanh nghiệp nhỏ mới thành lập có nên ký hợp đồng không xác định thời hạn ngay không?
Nên cân nhắc theo độ chắc chắn của vị trí, không theo quy mô doanh nghiệp. Vị trí cốt lõi, chắc chắn duy trì lâu dài thì không xác định thời hạn phù hợp; vị trí còn đang thử nghiệm mô hình kinh doanh thì hợp đồng có thời hạn ngắn hơn giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn.
