Cam kết bảo mật thông tin (thường gọi tắt theo tiếng Anh là NDA) là văn bản người lao động ký, ràng buộc nghĩa vụ không tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ của doanh nghiệp trong và sau khi làm việc. Nhận định của bài: điều khoản bảo mật có chỗ đứng rõ trong luật lao động Việt Nam, còn điều khoản cấm làm cho đối thủ sau khi nghỉ việc là phần doanh nghiệp hay ký nhưng luật chưa quy định rõ ràng, nên hiệu lực của nó phụ thuộc nhiều vào cách viết và vào từng vụ tranh chấp cụ thể.
Bài viết cho doanh nghiệp có nhân viên tiếp xúc với dữ liệu khách hàng, công thức, mã nguồn hoặc chiến lược kinh doanh, cần một cam kết đúng phần luật cho phép và tránh phần luật còn bỏ ngỏ.
Căn cứ pháp lý: khoản 2 Điều 21 cho phép, nhưng chỉ với bí mật kinh doanh, công nghệ
Khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 quy định: khi người lao động làm việc trực tiếp liên quan tới bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ theo quy định của pháp luật, người sử dụng lao động có quyền thoả thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, quyền lợi và việc bồi thường trong trường hợp vi phạm. Vì thời hạn bảo vệ do hai bên tự thoả thuận, cam kết bảo mật vẫn có giá trị sau khi hợp đồng lao động đã chấm dứt, cho tới hết thời hạn đã ghi trong cam kết.
Mẫu cam kết bảo mật: liệt kê cụ thể, không viết chung chung
Một cam kết bảo mật dùng được khi có tranh chấp cần liệt kê cụ thể loại thông tin nào là bí mật (danh sách khách hàng, bảng giá nội bộ, công thức sản xuất, mã nguồn phần mềm, chiến lược kinh doanh chưa công bố), thay vì viết chung "mọi thông tin liên quan tới công ty". Danh sách càng cụ thể, doanh nghiệp càng dễ chứng minh thiệt hại nếu thông tin đó bị tiết lộ. Cam kết cũng nên ghi rõ thời hạn bảo vệ (ví dụ hai năm sau khi nghỉ việc) và cách tính bồi thường nếu vi phạm, dựa trên thiệt hại thực tế có thể xác định được, không phải một con số áp đặt tuỳ tiện. Khung đủ các mục trên có ở mẫu cam kết bảo mật thông tin.
Không cạnh tranh sau khi nghỉ việc: vùng chưa có luật rõ ràng
Khác với bảo mật thông tin, thuật ngữ "thoả thuận không cạnh tranh" (cấm nhân viên làm cho đối thủ hoặc tự kinh doanh cùng lĩnh vực trong một thời gian sau khi nghỉ việc) chưa được quy định trực tiếp trong Bộ luật Lao động hay văn bản hướng dẫn hiện hành. Thực tiễn xét xử tại Việt Nam cũng chưa thống nhất: có vụ trọng tài thương mại công nhận thoả thuận không cạnh tranh là hợp pháp khi công việc của người lao động liên quan trực tiếp tới bí mật kinh doanh cần bảo vệ, nhưng cũng có quan điểm cho rằng thoả thuận như vậy vi phạm quyền tự do lựa chọn việc làm nếu nội dung quá rộng hoặc không có khoản đền bù tương xứng cho thời gian bị hạn chế.
Bảo mật trong lúc còn làm việc: gắn với nghĩa vụ trung thành
Trong thời gian còn là nhân viên, nghĩa vụ không tiết lộ thông tin công ty và không làm việc gây thiệt hại cho công ty (kể cả làm thêm cho đối thủ ngoài giờ) thường được xem là một phần của nghĩa vụ trung thành, kỷ luật lao động, dễ được chấp nhận hơn nhiều so với ràng buộc áp dụng sau khi đã nghỉ việc. Nội quy lao động và hợp đồng có thể quy định rõ việc làm thêm ngoài giờ cho đơn vị khác trong cùng lĩnh vực phải được sự đồng ý của công ty.
Vị trí nào thật sự cần cam kết, vị trí nào không
Không phải mọi nhân viên đều cần ký cam kết bảo mật diện rộng. Vị trí tiếp xúc trực tiếp với danh sách khách hàng, công thức sản phẩm, mã nguồn phần mềm, chiến lược giá hoặc kế hoạch kinh doanh chưa công bố (kinh doanh, kỹ thuật cốt lõi, kế toán trưởng, quản lý cấp cao) là nhóm cần cam kết cụ thể và có thể cần cả điều khoản không cạnh tranh có cân nhắc kỹ. Nhân viên hành chính, lao công, bảo vệ thường không tiếp xúc thông tin nhạy cảm ở mức cần một cam kết riêng phức tạp; áp cùng một mẫu cam kết nặng nề cho mọi vị trí chỉ làm tăng giấy tờ mà không tăng thêm sự bảo vệ thực chất cho doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Cam kết bảo mật có cần tách riêng khỏi hợp đồng lao động không?
Không bắt buộc tách riêng, nhưng nhiều doanh nghiệp làm thành văn bản riêng đính kèm hợp đồng để dễ tham chiếu và dễ cập nhật danh sách thông tin cần bảo mật theo thời gian mà không phải sửa toàn bộ hợp đồng.
Nhân viên nghỉ việc rồi tiết lộ bí mật kinh doanh có bị xử lý gì không?
Nếu đã có cam kết bảo mật hợp lệ còn trong thời hạn, doanh nghiệp có căn cứ yêu cầu bồi thường thiệt hại theo thoả thuận và quy định pháp luật dân sự liên quan; mức độ xử lý cụ thể phụ thuộc bằng chứng thiệt hại và nội dung cam kết đã ký.
Thoả thuận không cạnh tranh không có khoản đền bù thì có vô hiệu luôn không?
Không có kết luận chung cho mọi trường hợp vì luật chưa quy định rõ và thực tiễn xét xử chưa thống nhất; việc có hay không khoản đền bù chỉ là một trong các yếu tố toà án hoặc trọng tài cân nhắc khi đánh giá tính hợp lý của thoả thuận.
Có nên áp dụng cùng một cam kết bảo mật cho mọi nhân viên không?
Không nên. Khoản 2 Điều 21 chỉ áp dụng cho người lao động làm việc trực tiếp liên quan tới bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ; áp cùng một cam kết diện rộng cho cả những vị trí không tiếp xúc thông tin nhạy cảm làm giảm tính thuyết phục của cam kết khi cần dùng tới.
Vi phạm cam kết bảo mật có bị sa thải ngay không?
Việc xử lý kỷ luật lao động (bao gồm sa thải) phải theo đúng trình tự và căn cứ trong nội quy lao động đã đăng ký, không tự động áp dụng chỉ vì có cam kết bảo mật; doanh nghiệp cần đối chiếu quy định về xử lý kỷ luật lao động khi xảy ra vi phạm thực tế.
