Một nhân viên kinh doanh đi làm được 55 ngày, quản lý chưa chắc có nên giữ lại, và câu quen thuộc được đưa ra: 'thử việc thêm một tháng nữa nhé'. Nghe hợp lý với cả hai bên, nhưng đó là hành vi Bộ luật Lao động 2019 không cho phép, và từ 10/09/2026 bị phạt theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP.
Nhận định của tập này: thời gian thử việc là trần do luật đặt theo trình độ của công việc, không phải khoảng thời gian doanh nghiệp tự chọn theo độ chắc chắn của mình. Muốn đánh giá kỹ hơn thì phải thiết kế tiêu chí đánh giá ngay từ ngày đầu, không phải kéo dài thời gian.
Điều 24 đến 27: bốn điều ngắn quyết định toàn bộ chuyện thử việc
Phần thử việc của Bộ luật Lao động 2019 chỉ có bốn điều, nằm trọn trên một trang của bản ký số. Điều 24 cho hai cách thoả thuận thử việc: ghi nội dung thử việc ngay trong hợp đồng lao động, hoặc ký riêng một hợp đồng thử việc. Khoản 3 Điều 24 loại hẳn thử việc với hợp đồng dưới 01 tháng.
Điều 25 đặt trần thời gian và điều kiện 'chỉ được thử việc một lần đối với một công việc'. Điều 26 đặt sàn lương thử việc bằng 85% mức lương của công việc đó. Điều 27 bắt doanh nghiệp thông báo kết quả khi hết thử việc, và cho mỗi bên quyền huỷ thử việc bất cứ lúc nào trong thời gian thử việc mà không cần báo trước, không phải bồi thường.
Xếp công việc vào đúng mức 180, 60, 30 hay 6 ngày
Mức 180 ngày chỉ dành cho người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp: giám đốc, tổng giám đốc, thành viên hội đồng thành viên, chủ tịch công ty và các chức danh quản lý do điều lệ công ty quy định. Trưởng phòng kinh doanh của một công ty TNHH nhỏ thường không thuộc nhóm này nếu điều lệ không ghi, nên không được áp 180 ngày chỉ vì chức danh có chữ 'trưởng'.
Mức 60 ngày áp cho công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ cao đẳng trở lên: kế toán, lập trình viên, nhân viên marketing, kỹ sư. Mức 30 ngày áp cho việc cần trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ. Mọi việc khác (phụ kho, phục vụ, bán hàng không yêu cầu bằng cấp) chỉ được thử tối đa 06 ngày làm việc.
Căn cứ để xếp là yêu cầu của công việc ghi trong hợp đồng, không phải bằng cấp của người được tuyển. Một người có bằng đại học đi làm phục vụ quán thì vẫn chỉ được thử 6 ngày làm việc, vì công việc phục vụ không đòi trình độ cao đẳng.
Đếm ngày thử việc theo ngày lịch, trừ mức 6 ngày tính theo ngày làm việc. Thử việc 60 ngày bắt đầu thứ Tư 04/11/2026 thì ngày thứ 60 (tính cả ngày đầu) là thứ Bảy 02/01/2027. Công cụ cộng trừ ngày cho ra ngày này trong vài giây: nhập ngày bắt đầu và cộng 59 ngày.
Lương thử việc 85% tính trên lương nào
Mức 85% tính trên 'mức lương của công việc đó', tức mức lương sẽ trả khi chính thức cho cùng vị trí. Nếu hợp đồng ghi lương chính thức 12.000.000 đồng thì lương thử việc thấp nhất là 10.200.000 đồng. Trả thấp hơn thoả thuận, hoặc thấp hơn 85%, đều thuộc điểm c khoản 2 Điều 16 Nghị định 283/2026.
Lương thử việc vẫn phải qua một sàn khác: lương tối thiểu vùng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP (vùng I 5.310.000 đồng/tháng từ 01/01/2026). Với công việc lương chính thức thấp, 85% có thể rơi dưới lương tối thiểu vùng. Nếu thử việc ghi ngay trong hợp đồng lao động thì lương thời gian này vẫn là lương theo hợp đồng lao động, nên trả ít nhất bằng lương tối thiểu vùng; với hợp đồng thử việc riêng, trả không thấp hơn mức này cũng là cách tránh tranh cãi. Về bảo hiểm, hợp đồng thử việc riêng không phải là hợp đồng lao động nên thường chưa đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc; nếu nội dung thử việc ghi ngay trong hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng thì đóng từ tháng đầu. Hai cách này khác nhau về chi phí, nên chọn cách nào nên quyết từ lúc soạn giấy tờ.
Hết thử việc: báo kết quả bằng văn bản và ký tiếp đúng hạn
Khoản 1 Điều 27 yêu cầu thông báo kết quả thử việc. Luật không bắt hình thức, nhưng nên làm bằng văn bản hoặc email có tiêu chí và kết quả, để khi người lao động cho rằng bị cho nghỉ vô lý thì doanh nghiệp có bằng chứng. Nếu đạt mà hai bên đã ký hợp đồng thử việc riêng, doanh nghiệp phải ký hợp đồng lao động; nếu thử việc nằm trong hợp đồng lao động thì hợp đồng đó tiếp tục chạy.
Soạn hợp đồng thử việc riêng thì ghi đủ các nội dung ở khoản 2 Điều 24: thời gian thử việc và các điểm a, b, c, đ, g, h khoản 1 Điều 21 (thông tin hai bên, công việc, địa điểm, lương, giờ làm, trang bị bảo hộ). Mẫu hợp đồng thử việc của ALODEV có sẵn các mục này và chặn khi lương thử việc dưới 85%.
Một điểm mới từ 01/01/2026: Luật Giáo dục nghề nghiệp 124/2025/QH15 sửa Điều 61, cho phép tuyển người vào tập nghề tại nơi làm việc tối đa 03 tháng, không thu học phí và trả lương theo thoả thuận nếu người tập nghề trực tiếp làm ra sản phẩm. Tập nghề khác thử việc: đó là giai đoạn đào tạo trước, thử việc là giai đoạn kiểm tra người đã biết việc. Dùng 'tập nghề' để kéo dài thời gian thử việc là lách luật.
Mức phạt thử việc từ 10/09/2026
| Hành vi | Cá nhân | Doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Thử việc với hợp đồng dưới 01 tháng; không báo kết quả thử việc | 0,5 đến 1 triệu đồng | 1 đến 2 triệu đồng |
| Thử việc quá 01 lần; quá thời gian thoả thuận hoặc quá Điều 25 | 2 đến 5 triệu đồng | 4 đến 10 triệu đồng |
| Lương thử việc thấp hơn thoả thuận hoặc dưới 85% | 2 đến 5 triệu đồng | 4 đến 10 triệu đồng |
| Không ký hợp đồng lao động khi thử việc đạt (có hợp đồng thử việc riêng) | 2 đến 5 triệu đồng | 4 đến 10 triệu đồng |
Kèm theo tiền phạt là biện pháp khắc phục: trả đủ tiền lương của công việc cho người lao động với các hành vi thử việc sai, và buộc ký hợp đồng lao động khi thử việc đạt. Số tiền phạt nhỏ so với chi phí một vụ tranh chấp, nhưng bảng này cho thấy cơ quan kiểm tra nhìn vào đâu.
Câu hỏi thường gặp
Thời gian thử việc tối đa là bao lâu?
Tối đa 180 ngày cho người quản lý doanh nghiệp, 60 ngày cho việc cần trình độ cao đẳng trở lên, 30 ngày cho trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ, và 6 ngày làm việc cho việc khác (Điều 25).
Có được gia hạn thử việc khi nhân viên chưa đạt không?
Không được kéo quá mức trần của Điều 25 hay thử việc lần hai cho cùng công việc. Nếu còn trong trần (ví dụ đã thoả thuận 30 ngày cho việc được phép 60 ngày), hai bên có thể thoả thuận lại thời gian trước khi hết hạn, miễn tổng không vượt trần.
Lương thử việc có được thấp hơn lương tối thiểu vùng không?
Không nên. Mức 85% chỉ là sàn so với lương chính thức; khi thử việc nằm trong hợp đồng lao động, lương cho giờ làm bình thường còn phải đạt lương tối thiểu vùng theo Nghị định 293/2025.
Trong thời gian thử việc, công ty cho nghỉ có phải báo trước không?
Không, khoản 2 Điều 27 cho mỗi bên quyền huỷ thử việc không cần báo trước và không phải bồi thường. Doanh nghiệp vẫn phải trả lương cho những ngày đã làm.
Hợp đồng 3 tuần có được thử việc không?
Không, khoản 3 Điều 24 không áp dụng thử việc với hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng. Thử việc trong trường hợp này bị phạt theo điểm a khoản 1 Điều 16 Nghị định 283/2026.
