Cuối năm, một công ty in ấn nhận đơn hàng lịch Tết gấp ba mọi năm. Quản lý xưởng nhắn vào nhóm: 'Từ mai cả xưởng tăng ca tới 21 giờ, Chủ nhật đi làm bình thường'. Không ai phản đối trong nhóm chat. Ba tuần sau, vài người làm thêm đã quá 40 giờ trong tháng, và một người nghỉ việc mang theo ảnh chụp tin nhắn đó.
Nhận định của tập này: làm thêm giờ là thoả thuận với từng người, không phải mệnh lệnh chung. Luật đặt ba điều kiện đi cùng nhau (đồng ý, giới hạn giờ, trả lương đúng mức); thiếu một điều là vi phạm, dù hai điều kia làm tốt.
Ba điều kiện của Điều 107 phải đủ cùng lúc
Khoản 1 Điều 107 Bộ luật Lao động 2019 định nghĩa làm thêm giờ là thời gian làm ngoài giờ làm việc bình thường theo pháp luật, thoả ước hoặc nội quy. Khoản 2 cho phép doanh nghiệp dùng người lao động làm thêm khi đáp ứng đầy đủ: (a) người lao động đồng ý; (b) số giờ làm thêm không quá 50% giờ làm bình thường trong một ngày, nếu tính theo tuần thì tổng giờ bình thường và làm thêm không quá 12 giờ một ngày, và không quá 40 giờ một tháng; (c) không quá 200 giờ một năm, trừ các trường hợp được tới 300 giờ.
Điều 59 Nghị định 145/2020/NĐ-CP nói rõ sự đồng ý phải về ba nội dung: thời gian làm thêm, địa điểm làm thêm và công việc làm thêm. Nếu ký thành văn bản riêng thì tham khảo Mẫu số 01/PLIV kèm nghị định. Một tin nhắn thông báo chung không thể hiện được sự đồng ý của từng người; cách an toàn là phiếu đăng ký làm thêm có chữ ký hoặc xác nhận điện tử của từng người.
Khoản 4 Điều 60 Nghị định 145/2020 thêm một trần nữa: làm thêm vào ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ, Tết thì tổng số giờ làm thêm không quá 12 giờ trong ngày đó. Nhân viên đi làm Chủ nhật từ 7 giờ sáng tới 10 giờ tối là đã vượt.
Kiểm ba giới hạn theo ngày, tháng, năm
Với người làm 8 giờ mỗi ngày tính theo ngày, trần ngày là 4 giờ làm thêm. Trần tháng 40 giờ thường bị vượt trước: chỉ cần 2 giờ mỗi ngày trong 22 ngày làm việc là 44 giờ. Trần năm 200 giờ bị vượt khi mỗi tháng đều làm 17 giờ trở lên. Khoản 5 Điều 60 Nghị định 145/2020 cho trừ khoảng nghỉ giữa giờ được tính vào giờ làm (khi làm ca liên tục) ra khỏi tổng giờ làm thêm khi so với trần tháng và năm.
Để không bị vượt mà không biết, bảng chấm công nên có cột cộng dồn giờ làm thêm của từng người từ đầu tháng và từ đầu năm, và cảnh báo khi chạm 32 giờ trong tháng hoặc 160 giờ trong năm. Phần mềm chấm công có thể làm việc này tự động; bài chi phí phần mềm chấm công, tính lương năm 2026 so sánh thuê bao với làm riêng cho công ty nhỏ.
Khi nào được tới 300 giờ, và thủ tục báo Sở Nội vụ
Khoản 3 Điều 107 cho làm tới 300 giờ một năm trong bốn nhóm: (a) sản xuất, gia công xuất khẩu dệt, may, da, giày, điện, điện tử, chế biến nông, lâm, diêm nghiệp, thuỷ sản; (b) sản xuất, cung cấp điện, viễn thông, lọc dầu, cấp thoát nước; (c) công việc đòi hỏi lao động trình độ cao mà thị trường không cung ứng kịp; (d) việc cấp bách, không thể trì hoãn do thời vụ, nguyên liệu, thiên tai, hoả hoạn, thiếu điện, sự cố kỹ thuật. Điều 61 Nghị định 145/2020 thêm: cung ứng dịch vụ công, khám chữa bệnh, giáo dục, giáo dục nghề nghiệp, và công việc trực tiếp sản xuất, kinh doanh ở doanh nghiệp có giờ làm bình thường không quá 44 giờ một tuần.
Trần 40 giờ một tháng vẫn giữ nguyên trong nhóm được 300 giờ; chỉ trần năm được nâng. Khi tổ chức làm thêm trên 200 tới 300 giờ một năm, khoản 4 Điều 107 và Điều 62 Nghị định 145/2020 yêu cầu thông báo bằng văn bản (Mẫu số 02/PLIV) chậm nhất 15 ngày kể từ ngày bắt đầu làm thêm vượt 200 giờ, gửi cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh nơi tổ chức làm thêm và nơi đặt trụ sở chính nếu khác tỉnh. Sau khi Bộ Nội vụ tiếp nhận chức năng lao động năm 2025, cơ quan này là Sở Nội vụ; Nghị định 283/2026 cũng ghi đúng tên Sở Nội vụ.
Điều 108 là ngoại lệ duy nhất không cần đồng ý và không bị giới hạn giờ: thực hiện lệnh động viên, huy động vì quốc phòng, an ninh, hoặc bảo vệ tính mạng con người, tài sản khi phòng ngừa, khắc phục thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, thảm hoạ. Đơn hàng gấp không thuộc Điều 108.
Trả lương làm thêm: 150%, 200%, 300% và phần ban đêm
Khoản 1 Điều 98 yêu cầu trả ít nhất 150% cho giờ làm thêm ngày thường, 200% vào ngày nghỉ hằng tuần, 300% vào ngày lễ, Tết, ngày nghỉ có hưởng lương (chưa kể lương ngày lễ với người hưởng lương ngày). Điều 55 Nghị định 145/2020 tính trên tiền lương giờ thực trả của ngày làm việc bình thường, không gồm thưởng, tiền ăn giữa ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại. Làm thêm ban đêm được cộng thêm 30% và 20% theo khoản 2, 3 Điều 98.
Công cụ tính lương làm thêm giờ nhận lương tháng hoặc lương giờ, từng dòng giờ làm thêm theo loại ngày và ban đêm, rồi ra số tiền kèm cách tính từng bước và điều luật áp dụng. Với ví dụ mặc định lương 10 triệu đồng, 26 ngày công chuẩn, lương giờ là 48.077 đồng; 10 giờ làm thêm ngày thường ra 721.155 đồng.
Mức phạt làm thêm giờ từ 10/09/2026
| Hành vi | Mức phạt cá nhân | Căn cứ |
|---|---|---|
| Huy động làm thêm không có sự đồng ý (ngoài Điều 108) | 20 đến 25 triệu đồng | Điểm b khoản 3 Điều 24 |
| Làm thêm vượt số giờ luật cho phép | 5 đến 75 triệu đồng tuỳ số người vi phạm | Khoản 4 Điều 24 |
| Không thông báo Sở Nội vụ khi làm thêm trên 200 tới 300 giờ | 2 đến 5 triệu đồng | Điểm b khoản 1 Điều 24 |
| Không trả hoặc trả không đủ tiền lương làm thêm giờ | 5 đến 50 triệu đồng tuỳ số người vi phạm | Khoản 2 Điều 23 |
Với hành vi trả thiếu lương làm thêm, doanh nghiệp còn bị buộc trả đủ cộng tiền lãi tính theo lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của ngân hàng thương mại nhà nước tại thời điểm xử phạt (điểm a khoản 5 Điều 23). Nhân với hai lần mức cá nhân, một xưởng 60 người tăng ca vượt giờ có thể chịu mức phạt từ 40 đến 80 triệu đồng chỉ riêng hành vi vượt giờ.
Câu hỏi thường gặp
Một tháng được làm thêm tối đa bao nhiêu giờ?
Tối đa 40 giờ một tháng theo điểm b khoản 2 Điều 107, áp cho mọi ngành kể cả ngành được làm tới 300 giờ một năm.
Người lao động từ chối tăng ca có bị kỷ luật được không?
Không, vì làm thêm giờ cần sự đồng ý của người lao động (điểm a khoản 2 Điều 107), trừ các trường hợp đặc biệt ở Điều 108 như thiên tai, hoả hoạn, lệnh động viên.
Làm thêm 300 giờ một năm cần thủ tục gì?
Doanh nghiệp phải thuộc một trường hợp ở khoản 3 Điều 107 hoặc Điều 61 Nghị định 145/2020, và gửi thông báo theo Mẫu 02/PLIV cho Sở Nội vụ chậm nhất 15 ngày kể từ khi bắt đầu làm thêm vượt 200 giờ.
Làm thêm vào Chủ nhật được trả bao nhiêu?
Ít nhất 200% lương giờ ngày thường nếu Chủ nhật là ngày nghỉ hằng tuần của người đó; nếu Chủ nhật trùng ngày lễ, Tết thì ít nhất 300% (khoản 3 Điều 55 Nghị định 145/2020).
Lao động nữ mang thai hoặc nuôi con nhỏ có được tăng ca không?
Lao động nữ mang thai từ tháng thứ 7 (tháng thứ 6 nếu làm ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo) không được làm thêm giờ; người nuôi con dưới 12 tháng tuổi chỉ làm thêm khi đồng ý (Điều 137 Bộ luật Lao động). Vi phạm bị phạt 10 đến 20 triệu đồng theo khoản 2 Điều 26 Nghị định 283/2026.
