Khác với nhiều lĩnh vực đã có luật riêng ổn định nhiều năm, khung pháp lý cho trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Với doanh nghiệp đang hoặc sắp dùng AI trong sản phẩm, việc hiểu đúng những gì đã có hiệu lực và những gì còn là định hướng giúp tránh hai thái cực: hoặc phớt lờ hoàn toàn, hoặc hoang mang vì tin đồn không chính xác.
Việt Nam có Luật Trí tuệ nhân tạo riêng chưa
Tại thời điểm biên soạn, Việt Nam chưa ban hành một đạo luật riêng biệt mang tên Luật Trí tuệ nhân tạo. Định hướng quản lý AI hiện nằm rải rác trong chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, cùng các quy định liên quan trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Doanh nghiệp cần theo dõi vì đây là lĩnh vực có tốc độ ban hành chính sách nhanh trên toàn cầu.
Những quy định hiện có đã chạm tới AI
- Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo xác định việc xây dựng hành lang pháp lý cho AI là một nhiệm vụ trọng tâm, trên nguyên tắc chuẩn mực pháp lý, đạo đức và tính bền vững kỹ thuật.
- Quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có điều khoản riêng liên quan tới xử lý dữ liệu cá nhân bằng công nghệ có yếu tố tự động hóa quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp tới doanh nghiệp dùng AI để phân tích dữ liệu khách hàng hoặc dữ liệu tuyển dụng.
- Các quy định chuyên ngành như tài chính, ngân hàng, y tế có thể có yêu cầu riêng khi ứng dụng công nghệ tự động ra quyết định ảnh hưởng tới quyền lợi khách hàng, doanh nghiệp trong ngành có quản lý riêng nên đối chiếu quy định chuyên ngành của mình, không chỉ quy định chung.
Xu hướng quản lý AI trên thế giới, tham khảo để chuẩn bị sớm
Nhiều quốc gia và khu vực đã hoặc đang xây dựng khung pháp lý phân loại AI theo mức độ rủi ro: hệ thống rủi ro thấp được quản lý nhẹ, trong khi hệ thống ảnh hưởng trực tiếp tới quyền con người như tuyển dụng, chấm điểm tín dụng, y tế phải qua đánh giá tác động và minh bạch cách vận hành trước khi triển khai. Dù Việt Nam chưa có khung tương tự chính thức, xu hướng này gợi ý doanh nghiệp nên chủ động phân loại mức độ rủi ro của từng ứng dụng AI mình đang dùng, thay vì đợi luật ban hành mới bắt đầu rà soát.
Bốn việc doanh nghiệp nên chuẩn bị từ bây giờ
- Lập danh sách các hệ thống AI đang dùng trong doanh nghiệp, kể cả công cụ AI bên thứ ba tích hợp vào phần mềm hiện có, không chỉ hệ thống tự phát triển.
- Đánh giá xem hệ thống nào có ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi khách hàng hoặc người lao động, ví dụ chấm điểm tín dụng, sàng lọc hồ sơ ứng viên, để ưu tiên rà soát trước.
- Đảm bảo có người rà soát lại quyết định quan trọng do AI đề xuất, không để AI tự động quyết định hoàn toàn ở những việc ảnh hưởng lớn.
- Lưu lại tài liệu mô tả cách hệ thống AI hoạt động và dữ liệu dùng để huấn luyện, phòng khi cần giải trình với cơ quan quản lý hoặc khách hàng về sau.
ALODEV đồng hành thế nào khi triển khai AI có yếu tố tuân thủ
Khi tư vấn giải pháp có yếu tố AI, ALODEV luôn khuyến nghị khách hàng thiết kế luồng có điểm dừng cho con người rà soát ở những bước quan trọng, đồng thời lưu lại lịch sử quyết định của hệ thống để dễ dàng giải trình về sau, thay vì chỉ tập trung vào độ chính xác của mô hình mà bỏ qua yêu cầu minh bạch.
Liên hệ với quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có hiệu lực
Trong lúc chờ khung pháp lý chuyên biệt về AI, quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành đã đủ để điều chỉnh phần lớn rủi ro thực tế khi doanh nghiệp dùng AI xử lý dữ liệu khách hàng hoặc dữ liệu nhân sự. Doanh nghiệp nên rà soát trước tiên xem việc dùng AI của mình có đang thu thập, lưu trữ hoặc chuyển giao dữ liệu cá nhân đúng quy định hay không, đây là phần dễ bị bỏ sót nhất khi mọi sự chú ý đều dồn vào tính năng của công cụ AI.
Câu hỏi thường gặp
Dùng công cụ AI tạo sinh của nước ngoài có vi phạm quy định Việt Nam không
Việc dùng công cụ AI nước ngoài bản thân không vi phạm, nhưng doanh nghiệp cần lưu ý quy định về chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài nếu dữ liệu khách hàng được đưa vào các công cụ đó, và nên đọc điều khoản sử dụng dữ liệu của từng công cụ.
Doanh nghiệp nhỏ có bị áp quy định AI giống doanh nghiệp lớn không
Xu hướng chung của nhiều khung pháp lý AI trên thế giới là phân loại theo mức độ rủi ro của ứng dụng AI, không phải theo quy mô doanh nghiệp, nghĩa là một doanh nghiệp nhỏ dùng AI cho việc rủi ro cao vẫn có thể chịu yêu cầu tương đương doanh nghiệp lớn dùng AI cho việc tương tự.
Có cần công bố cho khách hàng biết đang tương tác với AI không
Nhiều khung pháp lý trên thế giới yêu cầu minh bạch khi khách hàng tương tác với chatbot AI thay vì con người thật. Dù Việt Nam chưa có quy định bắt buộc thống nhất, đây là thực hành tốt nên áp dụng để giữ niềm tin của khách hàng.
AI viết sai thông tin gây thiệt hại cho khách hàng thì ai chịu trách nhiệm
Về nguyên tắc chung, doanh nghiệp triển khai và sử dụng hệ thống AI trong hoạt động kinh doanh của mình vẫn là bên chịu trách nhiệm trước khách hàng, tương tự như khi nhân viên của doanh nghiệp cung cấp thông tin sai. Đây là lý do cần có người rà soát trước khi để AI tự động phản hồi những nội dung quan trọng.
Nên theo dõi thông tin về Luật Trí tuệ nhân tạo ở đâu
Nên theo dõi thông tin chính thức từ cổng thông tin của Chính phủ và bộ quản lý chuyên ngành công nghệ thông tin, tránh dựa vào tin đồn trên mạng xã hội, vì lĩnh vực này thay đổi nhanh và nhiều thông tin chưa chính thức dễ gây hiểu nhầm.
