Theo Semrush (cơ sở dữ liệu Việt Nam, dữ liệu tháng 08/2026), "cif incoterm" và "fca incoterms 2020" mỗi cụm khoảng 480 lượt tìm mỗi tháng, "cif là gì trong xuất nhập khẩu" khoảng 480. Doanh nghiệp nhỏ nhận đơn xuất khẩu đầu tiên hay được khách đề nghị một điều kiện, và thường chấp nhận vì không rõ khác biệt. Bài so sánh năm điều kiện phổ biến nhất trong 11 điều kiện của Incoterms 2020, chỉ dựa trên nội dung Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) công bố, và nêu hệ quả với giá bán, rủi ro, trị giá hải quan.
Incoterms quy định gì và không quy định gì
Incoterms là bộ quy tắc của ICC, phiên bản hiện hành là Incoterms 2020 có hiệu lực từ 01/01/2020. Mỗi điều kiện phân chia giữa người bán và người mua: nơi giao hàng, thời điểm rủi ro chuyển giao, ai trả chi phí nào, ai làm thủ tục thông quan xuất khẩu và nhập khẩu, ai mua bảo hiểm. Incoterms không quy định giá, cách thanh toán, việc chuyển quyền sở hữu hàng, hay hậu quả khi vi phạm hợp đồng; những điều đó phải ghi trong hợp đồng mua bán.
Incoterms chỉ ràng buộc khi được đưa vào hợp đồng. Cách ghi đúng là tên điều kiện, địa điểm cụ thể và phiên bản, ví dụ "FCA Bãi container X, Cảng Y, Việt Nam, Incoterms 2020". Ghi "FOB Việt Nam" là thiếu địa điểm; ghi "CIF" mà không có cảng đích là không đủ để biết người bán trả cước tới đâu.
Năm điều kiện, đọc trong một bảng
| Điều kiện | Phương thức vận tải | Người bán giao hàng khi | Ai thuê vận tải chính | Bảo hiểm bắt buộc |
|---|---|---|---|---|
| FCA | Mọi phương thức | Giao cho người chuyên chở do người mua chỉ định, tại cơ sở người bán hoặc nơi quy định khác | Người mua | Không |
| FOB | Đường biển, thuỷ nội địa | Hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp | Người mua | Không |
| CFR | Đường biển, thuỷ nội địa | Hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp | Người bán, tới cảng đích | Không |
| CIF | Đường biển, thuỷ nội địa | Hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp | Người bán, tới cảng đích | Người bán, tối thiểu điều kiện C, 110% giá |
| DAP | Mọi phương thức | Hàng trên phương tiện tại nơi đến, sẵn sàng để dỡ | Người bán | Không |
FOB và FCA: vì sao hàng container nên cân nhắc FCA
Với FOB, rủi ro chỉ chuyển sang người mua khi hàng đã nằm trên tàu. Nhưng hàng container thường được hạ vào bãi cảng một đến vài ngày trước khi xếp tàu. Trong khoảng đó người bán không còn kiểm soát container mà vẫn chịu rủi ro. Hướng dẫn sử dụng của ICC cho FOB lưu ý điều kiện này không phù hợp khi hàng được giao cho người chuyên chở trước khi lên tàu, điển hình là hàng container giao tại bãi, và khi đó nên dùng FCA.
FCA chuyển rủi ro ngay khi người bán giao hàng cho người chuyên chở tại nơi quy định. Lý do nhiều người bán ngại FCA là thanh toán bằng thư tín dụng thường đòi vận đơn đã xếp hàng (on board), mà người bán theo FCA không trực tiếp ký hợp đồng với hãng tàu. Incoterms 2020 xử lý việc này: hai bên có thể thoả thuận để người mua chỉ thị người chuyên chở phát hành vận đơn có ghi chú đã xếp hàng cho người bán. Nếu dùng L/C, ghi rõ thoả thuận này trong hợp đồng và kiểm lại yêu cầu chứng từ của L/C.
CFR và CIF: người bán trả cước nhưng rủi ro vẫn chuyển ở cảng xếp
Hiểu lầm phổ biến nhất là nghĩ bán CIF thì người bán chịu trách nhiệm tới cảng đích. Thực tế người bán trả cước và bảo hiểm tới cảng đích, nhưng rủi ro đã chuyển sang người mua khi hàng lên tàu ở cảng xếp. Nếu hàng hư hỏng trên biển, người mua là người đòi bồi thường, theo hợp đồng bảo hiểm do người bán mua. Vì vậy với CIF, người bán phải chuyển chứng từ bảo hiểm cho người mua.
Theo Incoterms 2020, bảo hiểm trong CIF tối thiểu theo điều kiện C của Bộ điều khoản bảo hiểm hàng hoá (Institute Cargo Clauses) hoặc tương đương, số tiền bảo hiểm tối thiểu bằng giá hợp đồng cộng 10%, tức 110%. CIP, điều kiện tương ứng cho mọi phương thức vận tải, đòi mức cao hơn là điều kiện A. Hai bên có thể thoả thuận mức khác, nhưng phải ghi trong hợp đồng.
Ví dụ: từ giá FOB sang CFR và CIF
Khách hỏi giá CIF trong khi bạn quen báo FOB. Cách quy đổi: CFR bằng FOB cộng cước tới cảng đích. CIF bằng CFR cộng phí bảo hiểm, nhưng phí bảo hiểm lại tính trên 110% của chính giá CIF, nên phải giải một phương trình nhỏ thay vì cộng thẳng.
Điều kiện giao hàng ảnh hưởng trị giá hải quan thế nào
Luật Hải quan (Điều 86, văn bản hợp nhất năm 2026) quy định trị giá hải quan hàng xuất khẩu là giá bán tính đến cửa khẩu xuất, không bao gồm phí bảo hiểm và phí vận tải quốc tế; hàng nhập khẩu là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên. Thông tư 39/2015/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 60/2019/TT-BTC) hướng dẫn chi tiết: khi xuất khẩu theo CIF hoặc CFR, lấy giá hợp đồng trừ cước và bảo hiểm quốc tế; khi nhập khẩu theo FOB hoặc FCA, phải cộng cước và bảo hiểm tới cửa khẩu nhập đầu tiên (Điều 13 khoản 2 điểm g, h).
| Tình huống | Giá trên hợp đồng | Điều chỉnh | Trị giá hải quan |
|---|---|---|---|
| Xuất khẩu, bán FOB | 20.000,00 USD | Không | 20.000,00 USD |
| Xuất khẩu, bán CIF | 21.223,35 USD | Trừ cước 1.200 và bảo hiểm 23,35 | 20.000,00 USD |
| Nhập khẩu, mua CIF | 21.223,35 USD | Không (đã gồm cước, bảo hiểm tới cảng) | 21.223,35 USD |
| Nhập khẩu, mua FOB | 20.000,00 USD | Cộng cước 1.200 và bảo hiểm 23,35 | 21.223,35 USD |
Trị giá hải quan hàng nhập khẩu là cơ sở tính thuế nhập khẩu, rồi thuế giá trị gia tăng. Cách tra thuế suất và tính cụ thể có trong bài về biểu thuế xuất nhập khẩu 2026 của series.
Chọn điều kiện nào cho đơn đầu tiên
| Tình huống | Nên cân nhắc | Lý do |
|---|---|---|
| Hàng container, người mua có forwarder quen | FCA bãi cảng xếp hoặc kho người bán | Rủi ro chuyển khi giao cho người chuyên chở; người mua tự chọn hãng tàu |
| Hàng rời, hàng xếp thẳng lên tàu | FOB | Điểm giao trùng lúc hàng lên tàu, đúng mục đích của FOB |
| Người mua muốn giá tới cảng của họ, tự lo bảo hiểm | CFR | Người bán thuê tàu, không phải mua bảo hiểm |
| Người mua muốn giá tới cảng kèm bảo hiểm, hoặc L/C yêu cầu | CIF (đường biển) hoặc CIP (mọi phương thức) | Người bán mua bảo hiểm cho người mua hưởng |
| Người bán đã quen tuyến và muốn bán tới kho khách | DAP | Kiểm soát vận tải tới nơi đến; người mua vẫn làm thủ tục nhập khẩu |
| Người bán không làm được thủ tục ở nước nhập | Tránh DDP | DDP buộc người bán thông quan nhập khẩu và nộp thuế ở nước người mua |
- Không dùng FOB, CFR, CIF cho hàng đi máy bay hoặc đường bộ; các điều kiện này chỉ dành cho đường biển và thuỷ nội địa. Dùng FCA, CPT, CIP thay thế.
- Ghi phiên bản Incoterms. Hai bên vẫn có thể chọn Incoterms 2010 nếu muốn, nhưng phải ghi rõ để tránh hiểu khác.
- Thống nhất phí xếp dỡ tại cảng (THC) thuộc ai ngay trong hợp đồng; Incoterms phân chia theo điểm giao, còn hãng tàu thu theo hợp đồng vận tải.
Câu hỏi thường gặp
CIF là gì trong xuất nhập khẩu?
CIF là Cost, Insurance and Freight: người bán trả tiền hàng, cước và bảo hiểm tới cảng đích; rủi ro chuyển sang người mua khi hàng đã xếp lên tàu ở cảng xếp.
FOB và CIF khác nhau thế nào?
Điểm chuyển rủi ro giống nhau (hàng lên tàu ở cảng xếp). Khác ở chi phí: FOB người mua thuê tàu và tự lo bảo hiểm; CIF người bán thuê tàu và mua bảo hiểm cho người mua.
FCA Incoterms 2020 có gì mới?
Incoterms 2020 cho phép hai bên thoả thuận để người mua chỉ thị người chuyên chở phát hành vận đơn có ghi chú đã xếp hàng cho người bán, giúp FCA dùng được với thanh toán L/C. Ngoài ra FCA cho phép bên có nghĩa vụ vận chuyển dùng phương tiện của chính mình.
Bảo hiểm CIF tối thiểu bao nhiêu?
Tối thiểu theo điều kiện C của Institute Cargo Clauses hoặc tương đương, số tiền bảo hiểm tối thiểu 110% giá hợp đồng, bằng đồng tiền của hợp đồng.
DAP và DDP khác nhau thế nào?
Cả hai giao hàng tại nơi đến trên phương tiện, chưa dỡ. DAP để người mua làm thủ tục nhập khẩu và nộp thuế; DDP buộc người bán làm việc đó.
Xuất khẩu theo CIF thì khai trị giá hải quan thế nào?
Trị giá hải quan hàng xuất khẩu không gồm cước và phí bảo hiểm quốc tế, nên lấy giá CIF trừ hai khoản này theo hướng dẫn tại Thông tư 39/2015/TT-BTC đã sửa đổi.
Giữ điều kiện giao hàng trên dữ liệu đơn, không chỉ trên hợp đồng
Điều kiện Incoterms quyết định ai trả phí nào, khi nào xuất hoá đơn, trị giá khai hải quan và cả cách hạch toán. Khi thông tin này chỉ nằm trong tệp hợp đồng, bộ phận chứng từ, kế toán, kho dễ hiểu mỗi người một kiểu. Hệ thống quản lý đơn nên có trường Incoterms, địa điểm giao, phiên bản, và tự gợi ý khoản chi thuộc bên nào. Alodev xây phần mềm vận hành cho doanh nghiệp có đơn xuất nhập khẩu và doanh nghiệp giao nhận.
