Chuyển đổi số là quá trình đưa công nghệ số vào thay đổi cách vận hành, mô hình kinh doanh và trải nghiệm khách hàng của một doanh nghiệp, không chỉ đơn thuần là mua phần mềm mới. Theo báo cáo Flipping the Odds of Digital Transformation Success của BCG (Boston Consulting Group), công bố ngày 29/10/2020 dựa trên khảo sát 825 lãnh đạo cấp cao (tra ngày 26/09/2026), có tới 70% các dự án chuyển đổi số không đạt được mục tiêu đề ra, và chỉ 30% thật sự thành công theo đúng nghĩa đạt hoặc vượt mục tiêu với thay đổi bền vững. Nhận định của bài: con số 70% không đến từ việc công nghệ chưa đủ tốt, mà phần lớn tới từ cách tổ chức triển khai, và đây là điều một doanh nghiệp vừa và nhỏ hoàn toàn kiểm soát được nếu biết đúng chỗ cần chú ý.
Bài viết cho người chuẩn bị hoặc đang triển khai một dự án chuyển đổi số: chủ doanh nghiệp, giám đốc vận hành, người phụ trách dự án công nghệ. Không có lý thuyết quản trị hàn lâm, chỉ có số liệu và những việc nên làm trước khi bắt tay vào một dự án mới.
Con số thật: 70% dự án không đạt mục tiêu, chỉ 30% thành công trọn vẹn
Đáng chú ý, BCG cũng ghi nhận các doanh nghiệp dẫn đầu về số hoá (digital leaders) đạt mức tăng trưởng lợi nhuận cao gấp 1,8 lần và tăng trưởng giá trị doanh nghiệp cao hơn gấp đôi so với các doanh nghiệp chậm chuyển đổi số, nghĩa là phần thưởng cho việc làm đúng là rất lớn, chỉ có điều phần lớn doanh nghiệp chưa làm đúng cách.
Nguyên nhân chính: yếu tố con người, không phải công nghệ
Theo phân tích của BCG, công nghệ tuy quan trọng nhưng yếu tố con người, bao gồm cách tổ chức, mô hình vận hành, quy trình làm việc và văn hoá doanh nghiệp, mới thường là yếu tố quyết định một dự án chuyển đổi số thành công hay thất bại. Sức ì tổ chức từ những thói quen đã ăn sâu là một rào cản lớn. Điều này khớp với quan sát thực tế ở quy mô nhỏ hơn: một doanh nghiệp mua phần mềm quản lý bán hàng mới nhưng nhân viên vẫn quen dùng sổ tay và Excel song song, không ai bắt buộc chuyển hẳn sang hệ thống mới, thì phần mềm dù tốt tới đâu cũng không tạo ra thay đổi thật.
| Nguyên nhân | Biểu hiện thường thấy |
|---|---|
| Không có người chịu trách nhiệm rõ ràng | Dự án là việc chung chung của cả công ty, không ai thật sự đứng ra chịu trách nhiệm tiến độ |
| Ép quy trình cũ vào phần mềm mới thay vì thiết kế lại | Nhân viên vẫn làm theo thói quen cũ, chỉ nhập lại dữ liệu vào phần mềm mới cho có |
| Chọn công nghệ trước khi hiểu rõ bài toán | Mua phần mềm theo phong trào hoặc theo lời giới thiệu, chưa xác định rõ vấn đề cần giải quyết |
| Không đo lường hiệu quả sau triển khai | Không có chỉ số cụ thể để biết dự án có đang tạo ra giá trị hay không, chỉ cảm nhận chung chung |
Sáu điều BCG khuyến nghị để tăng khả năng thành công
BCG nhấn mạnh rằng làm đúng một số yếu tố then chốt có thể nâng tỷ lệ thành công từ khoảng 30% lên tới 80%, dựa trên phân tích các doanh nghiệp đã triển khai chuyển đổi số hiệu quả. Với quy mô doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, sáu yếu tố này có thể rút gọn thành những việc cụ thể sau.
- Chỉ định một người chịu trách nhiệm chính cho dự án, có đủ thẩm quyền quyết định, không phải một uỷ ban chung chung.
- Bắt đầu từ một bài toán cụ thể, đo lường được, thay vì một mục tiêu mơ hồ như số hoá toàn bộ công ty.
- Thiết kế lại quy trình làm việc trước khi chọn phần mềm, không chọn phần mềm trước rồi ép quy trình theo sau.
- Đào tạo và bắt buộc chuyển hẳn sang hệ thống mới, không để nhân viên duy trì song song cách làm cũ.
- Đặt chỉ số đo lường cụ thể ngay từ đầu, ví dụ thời gian xử lý một đơn hàng giảm bao nhiêu phần trăm.
- Triển khai theo từng giai đoạn nhỏ có thể kiểm tra kết quả, thay vì làm một lần cho toàn bộ công ty rồi mới biết có hiệu quả hay không.
Khi nào nên dừng lại và đánh giá lại thay vì cố làm tiếp
Nếu sau vài tháng triển khai mà không có bất kỳ chỉ số cụ thể nào cho thấy cải thiện, và nhân viên vẫn phải làm song song cả hệ thống cũ lẫn mới, đây là dấu hiệu nên dừng lại để đánh giá thay vì tiếp tục đổ thêm ngân sách. Việc dừng lại đúng lúc để sửa cách triển khai thường tiết kiệm hơn nhiều so với việc cố gắng hoàn thành một dự án đã đi sai hướng ngay từ cách tổ chức ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
70% dự án chuyển đổi số thất bại có nghĩa là công nghệ đó không tốt không?
Không. Theo phân tích của BCG, nguyên nhân chính thường nằm ở cách tổ chức triển khai, con người và quy trình, không phải bản thân công nghệ được chọn có tốt hay không.
Doanh nghiệp nhỏ có cần thuê tư vấn chuyển đổi số riêng không?
Không nhất thiết ngay từ đầu. Với quy mô nhỏ, việc chỉ định một người phụ trách nội bộ có đủ thẩm quyền quyết định và bắt đầu từ một bài toán cụ thể thường quan trọng hơn việc thuê tư vấn ngoài ngay lập tức.
Làm sao biết một dự án chuyển đổi số đã thất bại hay chỉ đang chậm?
Dựa vào chỉ số đã đặt ra từ đầu. Nếu không có chỉ số nào được đặt ra trước, rất khó phân biệt chậm với thất bại, đây cũng chính là lý do vì sao việc đặt chỉ số đo lường ngay từ đầu lại quan trọng.
Chuyển đổi số có nhất thiết phải làm toàn bộ công ty cùng lúc không?
Không nên. Triển khai theo từng giai đoạn nhỏ, có thể kiểm tra kết quả trước khi mở rộng, là một trong những yếu tố BCG khuyến nghị để tăng khả năng thành công, thay vì làm toàn bộ một lần rồi mới biết có hiệu quả hay không.
Yếu tố nào quan trọng nhất trong sáu yếu tố BCG khuyến nghị?
Không có yếu tố nào tách rời hoàn toàn, nhưng việc chỉ định một người chịu trách nhiệm chính có đủ thẩm quyền thường là điều kiện tiên quyết, vì thiếu người chịu trách nhiệm rõ ràng khiến các yếu tố còn lại khó thực hiện nhất quán.
