Bỏ qua menu, vào nội dung chính

Tài khoản 154 theo Thông tư 99/2025: chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang và cách hạch toán

Tài khoản 154 là nơi tập hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm, dịch vụ. Bài đọc từ hướng dẫn tài khoản 154 trong Thông tư 99/2025/TT-BTC: chi phí nào được và không được đưa vào, quy tắc phân bổ chi phí sản xuất chung cố định theo công suất bình thường, bút toán kết chuyển trong sản xuất, dịch vụ, xây dựng, và một ví dụ tính giá thành đã kiểm số.

11 phút đọc

Tài khoản 154 là tài khoản trung tâm của kế toán giá thành. Từ năm tài chính 2026, hướng dẫn tài khoản này nằm trong Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC (Công báo số 1567 + 1568 ngày 16/11/2025), chia thành phần nguyên tắc chung và phương pháp kế toán riêng cho ba nhóm ngành: công nghiệp, dịch vụ và xây dựng. Bài dưới đây tóm tắt những điểm doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ nhỏ và vừa cần nắm, đọc từ văn bản gốc, tra ngày 26/09/2026.

Nguyên tắc kế toán tài khoản 154

Trích văn bản gốc hướng dẫn Tài khoản 154 Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang trong Thông tư 99/2025/TT-BTC, các điểm a đến đ mục Nguyên tắc kế toán
Mục 1 hướng dẫn Tài khoản 154 trong Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC (Công báo số 1567 + 1568 ngày 16/11/2025, trang 16), gồm quy tắc phân bổ chi phí sản xuất chung cố định ở điểm đ. Ảnh chụp từ tệp PDF ký số, tra ngày 26/09/2026.
  • Mục đích (điểm a, b): tổng hợp chi phí sản xuất, kinh doanh phục vụ tính giá thành; phản ánh dở dang đầu kỳ, phát sinh trong kỳ, dở dang cuối kỳ của hoạt động chính, phụ và thuê ngoài gia công, ở cả doanh nghiệp sản xuất lẫn dịch vụ.
  • Chi tiết (điểm c): theo địa điểm phát sinh (phân xưởng, đội, công trường), theo sản phẩm, nhóm sản phẩm, bộ phận sản phẩm, hoặc theo loại dịch vụ, công đoạn dịch vụ, tùy yêu cầu quản lý.
  • Nội dung (điểm d): chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; nhân công trực tiếp; máy thi công (xây lắp); sản xuất chung.
  • Công suất bình thường (điểm đ): chi phí sản xuất chung cố định phân bổ theo mức công suất bình thường; sản xuất thấp hơn mức đó thì phần cố định không phân bổ ghi vào giá vốn trong kỳ; chi phí sản xuất chung biến đổi phân bổ hết theo thực tế.
  • Loại trừ (điểm e): không hạch toán vào 154 chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí tài chính, chi phí khác, chi phí thuế TNDN, chi đầu tư XDCB và các khoản chi được trang trải bằng nguồn khác.

Kết cấu tài khoản 154

Kết cấu tài khoản 154 theo mục 5 hướng dẫn tài khoản, Thông tư 99/2025/TT-BTC
Bên NợBên Có
Kết chuyển chi phí NVL trực tiếp, nhân công trực tiếp, máy thi công, sản xuất chung phát sinh trong kỳGiá thành sản xuất thực tế của sản phẩm hoàn thành nhập kho, bán thẳng, dùng nội bộ, dùng cho XDCB
Giá trị NVL xuất thuê ngoài gia công, chi phí vận chuyển đến nơi gia công, tiền thuê gia côngTrị giá NVL, hàng hóa gia công xong nhập lại kho hoặc dùng ngay
Chi phí phát sinh liên quan đến sản phẩm xây lắpGiá thành thực tế khối lượng dịch vụ đã hoàn thành cung cấp cho khách
Giá thành sản phẩm xây lắp hoàn thành bàn giao hoặc chờ tiêu thụ
Trị giá phế liệu thu hồi, sản phẩm hỏng không sửa chữa được

Số dư bên Nợ là chi phí sản xuất, kinh doanh còn dở dang tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán. Danh mục Phụ lục II không in sẵn tài khoản cấp 2 cho 154; văn bản cho phép doanh nghiệp mở thêm tài khoản chi tiết phù hợp đặc điểm sản xuất và yêu cầu quản lý. Điều 29 Thông tư 99 cũng nêu 154 trong nhóm tài khoản mà doanh nghiệp căn cứ số dư chi tiết để chuyển chi tiết cho phù hợp khi đổi chế độ.

Bút toán thường gặp trong doanh nghiệp sản xuất

Theo mục 6 hướng dẫn tài khoản 154 (ngành công nghiệp), Thông tư 99/2025/TT-BTC
Nghiệp vụNợCóĐiểm
Kết chuyển chi phí NVL trực tiếp154; 632 (phần trên mức bình thường)621a
Kết chuyển chi phí nhân công trực tiếp154; 632 (phần trên mức bình thường)622b
Kết chuyển sản xuất chung khi sản lượng đạt hoặc vượt công suất bình thường154627c
Kết chuyển sản xuất chung khi sản lượng dưới công suất bình thường154; 632 (cố định không phân bổ)627d
Chiết khấu thương mại, giảm giá của NVL đã xuất dùng cho sản phẩm dở dang111, 112, 331154; 1331đ
NVL thuê ngoài gia công nhập lại kho152154e
Sản phẩm hỏng không sửa được, người gây ra phải bồi thường1388, 334154g
Sản phẩm hoàn thành nhập kho155154h
Sản phẩm chuyển thẳng cho người mua (điện, nước...)632154i
Sản phẩm dùng nội bộ hoặc cho XDCB không qua kho241, 641, 642154k

Ví dụ giả định một xưởng may (không phải doanh nghiệp thật), tháng 4/2026: dở dang đầu kỳ 30 triệu đồng; chi phí NVL trực tiếp 400 triệu, trong đó 10 triệu là hao hụt vượt định mức; nhân công trực tiếp 150 triệu; sản xuất chung biến đổi 60 triệu, cố định 100 triệu. Công suất bình thường 10.000 sản phẩm mỗi tháng, tháng này chỉ sản xuất 8.000 sản phẩm; dở dang cuối kỳ 50 triệu.

Bảng định khoản kết chuyển chi phí vào tài khoản 154 và nhập kho sản phẩm: Nợ 154 390 triệu Nợ 632 10 triệu Có 621; Nợ 154 Có 622 150 triệu; Nợ 154 140 triệu Nợ 632 20 triệu Có 627 160 triệu; Nợ 155 Có 154 660 triệu
Bốn bút toán cuối tháng của ví dụ: 30 triệu đồng không đi vào giá thành mà ghi thẳng giá vốn. Xưởng và số liệu giả định, Alodev dựng minh hoạ, kiểm bằng Python.
Bảng tính giá thành: dở dang đầu kỳ 30 triệu, NVL 390 triệu, nhân công 150 triệu, sản xuất chung biến đổi 60 triệu, cố định phân bổ 80 triệu, trừ dở dang cuối kỳ 50 triệu, tổng giá thành 660 triệu, giá thành đơn vị 82.500 đồng
Giá thành 8.000 sản phẩm là 660 triệu đồng, 82.500 đồng mỗi sản phẩm. Alodev dựng minh hoạ, số liệu giả định, kiểm bằng Python.

Điểm cần hiểu ở ví dụ: chi phí sản xuất chung cố định (khấu hao nhà xưởng, lương quản đốc) không giảm khi sản lượng giảm. Nếu dồn cả 100 triệu vào 8.000 sản phẩm, mỗi sản phẩm gánh 12.500 đồng thay vì 10.000 đồng, giá thành đơn vị lên 85.000 đồng, hàng tồn kho bị ghi cao hơn và khoản lỗ do chạy dưới công suất bị "giấu" trong kho. Quy tắc công suất bình thường buộc phần 20 triệu đó hiện ra ngay trên giá vốn tháng 4.

Doanh nghiệp dịch vụ và xây dựng dùng 154 thế nào

  • Dịch vụ (mục 3, mục 7): tập hợp chi phí và tính giá thành dịch vụ đã thực hiện, chi tiết theo ngành (vận tải, du lịch, khách sạn...), địa điểm hoặc từng dịch vụ. Khối lượng dịch vụ hoàn thành, đã giao và xác định là đã bán thì ghi Nợ 632 / Có 154; dịch vụ dùng nội bộ ghi Nợ 641, 642 / Có 154, 3331 (nếu có).
  • Vận tải: săm lốp thay thế dùng nhiều kỳ có thể phân bổ dần, không tính hết vào giá thành một lần khi xuất dùng.
  • Xây dựng (mục 4, mục 8): chi phí phải chi tiết theo từng công trình, hạng mục, khoản mục; NVL dùng cho công trình nào tính thẳng cho công trình đó, không xác định được thì phân bổ theo tiêu thức phù hợp và thuyết minh tiêu thức trên báo cáo tài chính.
  • Chủ đầu tư bất động sản: chỉ phần chi phí xây dựng sản phẩm bất động sản để bán vào 154; phần làm TSCĐ, bất động sản đầu tư vào 241. Không tách được tỷ trọng thì tập hợp toàn bộ vào 241, khi hoàn thành mới kết chuyển theo cách sử dụng thực tế.

Tính giá thành bằng phần mềm: dữ liệu nào cần có

Kế toán giá thành đúng Thông tư 99 phụ thuộc vào dữ liệu sản xuất nhiều hơn vào kỹ năng định khoản. Ba con số trong ví dụ (định mức NVL, công suất bình thường, sản lượng thực tế) đều nằm ngoài phòng kế toán. Khi các số đó ghi trên giấy hoặc bảng tính rời, bút toán cuối tháng chỉ là ước lượng.

  • Định mức nguyên vật liệu (BOM) cho từng sản phẩm, để phần mềm tự tách hao hụt vượt định mức sang 632.
  • Lệnh sản xuất gắn với phiếu xuất kho NVL và bảng chấm công theo công đoạn, để 621, 622 tự chi tiết theo sản phẩm hoặc phân xưởng đúng điểm c.
  • Tham số công suất bình thường theo phân xưởng, cập nhật khi đầu tư máy mới, để bút toán kết chuyển 627 tự chia phần phân bổ và phần ghi giá vốn.
  • Đánh giá dở dang cuối kỳ theo số lượng thực tế trên chuyền, lấy từ phần mềm quản lý sản xuất thay vì ước tính.
  • Báo cáo so sánh giá thành kế hoạch và thực tế từng tháng, cảnh báo khi chênh lệch vượt ngưỡng.

Doanh nghiệp nhỏ thường bắt đầu bằng bảng tính rồi vướng khi số mã sản phẩm tăng. ALODEV làm phần mềm quản lý sản xuất và tích hợp với phần mềm kế toán theo yêu cầu; phần quan trọng nhất khi triển khai luôn là chuẩn hóa định mức và mã vật tư trước, phần mềm đến sau.

Câu hỏi thường gặp

154 là tài khoản gì?

Là tài khoản Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang, thuộc nhóm tài sản, dùng tập hợp chi phí để tính giá thành sản phẩm, dịch vụ. Số dư Nợ cuối kỳ là một phần hàng tồn kho trên Báo cáo tình hình tài chính.

Doanh nghiệp thương mại có dùng tài khoản 154 không?

Thường không, vì không có hoạt động sản xuất hay dịch vụ cần tính giá thành. Doanh nghiệp thương mại có thuê ngoài gia công hàng hóa hoặc có mảng dịch vụ (lắp đặt, vận chuyển thu tiền) thì dùng 154 cho phần đó.

Công ty dịch vụ phần mềm có cần 154?

Có thể dùng 154 để tập hợp chi phí từng dự án (nhân công, dịch vụ thuê ngoài) khi dự án kéo dài nhiều kỳ, rồi kết chuyển sang 632 khi phần việc được giao và xác định là đã bán. Mở chi tiết 154 theo mã dự án giúp biết lãi lỗ từng hợp đồng.

Công suất bình thường là gì?

Là mức sản lượng đạt được trung bình trong điều kiện sản xuất bình thường. Thông tư 99 dùng mức này để phân bổ chi phí sản xuất chung cố định; doanh nghiệp tự xác định và nên ghi rõ trong quy chế hạch toán, kèm căn cứ (thiết kế máy, số ca, lịch sử sản lượng).

Chi phí bán hàng, quản lý có được đưa vào 154 để tính giá thành?

Không. Điểm e mục 1 hướng dẫn tài khoản 154 loại trừ chi phí bán hàng, quản lý doanh nghiệp, tài chính, chi phí khác, thuế TNDN và chi đầu tư XDCB.

  • Tài khoản 154
  • TK 154
  • Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang
  • Tính giá thành
  • Thông tư 99/2025

Bài viết liên quan

Cẩm nang thực hành
Cẩm nang thực hành11 phút đọc

Tài khoản 632 theo Thông tư 99/2025: Giá vốn hàng bán, kết cấu và cách hạch toán

TK 632 là tài khoản gì và ghi những gì theo Thông tư 99/2025/TT-BTC: giá vốn sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, tài sản sinh học, hao hụt tồn kho, chi phí sản xuất vượt mức, dự phòng giảm giá hàng tồn kho và chi phí kinh doanh bất động sản đầu tư. Bài đọc từ văn bản gốc trên Công báo, kèm bảng định khoản và ví dụ số đã kiểm Nợ bằng Có.

Cẩm nang thực hành11 phút đọc

Cách tính lương tăng ca: công thức làm thêm giờ ngày thường, ngày nghỉ, ngày lễ và ban đêm

Hướng dẫn cách tính lương tăng ca theo Bộ luật Lao động 2019: mức tối thiểu cho làm thêm giờ ngày thường, ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ tết, phụ cấp làm việc ban đêm, cách xác định tiền lương giờ, giới hạn số giờ làm thêm, ví dụ tính cụ thể, phần tiền tăng ca được miễn thuế thu nhập cá nhân và cách ghi nhận giờ tăng ca để không tranh chấp.

Cẩm nang thực hành12 phút đọc

Bảng tính lương nhân viên: cấu trúc mẫu Excel theo ngày công, công thức và cách kiểm tra

Hướng dẫn tự lập bảng tính lương nhân viên trên Excel hoặc Google Sheets: tách bảng chấm công, bảng tham số và bảng lương, các cột cần có, công thức đếm ngày công bằng ký hiệu chấm công, công thức tính lương theo ngày công, cách khoá dữ liệu và kiểm tra chéo trước khi chi trả, cùng dấu hiệu nên chuyển sang phần mềm.

Nhận bài mới

Để lại email để nhận bài mới của series Cẩm nang thực hành, hoặc theo dõi bằng RSS.

RSS Cẩm nang thực hành

Email chỉ dùng để gửi bài mới, xem Chính sách bảo mật.

Trao đổi về dự án

Cần tư vấn?