Fixed price (giá trọn gói) là cách tính trong đó phạm vi, thời gian và giá được chốt trước khi làm; nếu bên làm ước lượng sai trong phạm vi đã chốt, họ chịu phần chênh. Time and material (theo giờ công) là trả theo số giờ kỹ sư làm thật; người mua chịu rủi ro ước lượng sai nhưng đổi hướng dễ hơn. Trọn gói hợp với doanh nghiệp muốn biết trước tổng tiền và không có người quản lý kỹ thuật riêng. Theo giờ công hợp với doanh nghiệp có người điều phối kỹ thuật, đủ thời gian xếp việc cho kỹ sư mỗi tuần.
So sánh nhanh
| Trọn gói (fixed price) | Theo giờ công (time and material) | Đội riêng dài hạn (ODC, dedicated team) | |
|---|---|---|---|
| Chốt trước | Phạm vi, thời gian, giá | Đơn giá giờ, ước lượng tham khảo | Số người, giá mỗi tháng |
| Rủi ro ước lượng sai | Bên làm chịu (trong phạm vi) | Người mua chịu | Người mua chịu |
| Đổi yêu cầu giữa chừng | Qua yêu cầu thay đổi, có ước lượng và duyệt | Linh hoạt, trả theo giờ | Linh hoạt, người mua tự xếp việc |
| Người mua cần có | Người duyệt nghiệp vụ và nghiệm thu | Người điều phối kỹ thuật | Trưởng nhóm kỹ thuật, người làm sản phẩm |
| Kiểm soát ngân sách | Dễ: tổng tiền biết trước | Khó hơn: theo dõi giờ hằng tuần | Theo tháng, tổng tuỳ thời gian thuê |
Trọn gói đẩy rủi ro về đâu
Trọn gói chuyển rủi ro ước lượng sang bên làm, nên bên làm sẽ bảo vệ mình theo hai cách: cộng dự phòng vào giá, và giữ chặt ranh giới phạm vi. Người mua được biết trước tổng tiền, đổi lại mỗi thay đổi ngoài phạm vi phải đi qua yêu cầu thay đổi riêng. Điểm yếu của trọn gói xuất hiện khi phạm vi viết mơ hồ: hai bên sẽ tranh cãi một tính năng có nằm trong phạm vi hay không.
Cách giảm điểm yếu đó là chia dự án thành chặng, mỗi chặng một phạm vi rõ, nghiệm thu xong mới sang chặng sau. Trang Mô hình hợp tác của ALODEV ghi: phạm vi đã rõ thì báo trọn gói cho từng chặng; phạm vi chưa rõ thì làm khảo sát và thiết kế trước, rồi báo giá phần còn lại khi đã biết chính xác cần làm gì.
Theo giờ công đẩy rủi ro về đâu
Theo giờ công chuyển rủi ro sang người mua: mỗi giờ làm chậm, làm lại hay hiểu sai đều được tính tiền. Đổi lại, người mua không trả khoản dự phòng và có thể đổi hướng mỗi tuần. Kiểu này chỉ an toàn khi phía người mua có người đủ hiểu kỹ thuật để xếp việc, đọc báo cáo giờ và nhận ra khi một việc tốn giờ bất thường.
Nếu chọn theo giờ công, nên có trần giờ cho mỗi hạng mục, báo cáo giờ theo tuần gắn với việc cụ thể, và quyền dừng sau mỗi đợt mà không bị phạt.
ALODEV nhận kiểu nào
ALODEV chỉ nhận một mô hình là trọn gói theo dự án; không nhận theo giờ công và không cho thuê đội riêng dài hạn (trang Mô hình hợp tác). Lý do nằm ở khách mà ALODEV phục vụ: doanh nghiệp vừa và nhỏ thường không có người quản lý kỹ thuật riêng, nên cần biết trước phạm vi, giá và lịch. Thay đổi phạm vi được xử lý theo trang Quy trình: mỗi yêu cầu mới được ghi lại, ước lượng thời gian và chi phí, doanh nghiệp duyệt rồi mới làm.
Doanh nghiệp đã có trưởng nhóm kỹ thuật và cần kỹ sư ngồi trong đội nhiều năm thì nên tìm đơn vị chuyên cho thuê nhân sự hoặc tuyển nội bộ; đó không phải việc của trọn gói.
Điều khoản cần có cho hợp đồng trọn gói
- Phạm vi dẫn chiếu tới tài liệu đặc tả đã duyệt, có số phiên bản.
- Danh sách những gì không nằm trong phạm vi.
- Quy trình yêu cầu thay đổi: ai đề xuất, ai ước lượng, ai duyệt, trong bao lâu.
- Mốc nghiệm thu gắn với thanh toán; tiêu chí nghiệm thu đo được.
- Điều khoản khi chậm tiến độ, phân biệt chậm do bên làm và chậm do bên mua đổi phạm vi.
- Bảo hành: phạm vi, thời hạn, thời gian phản hồi.
Ví dụ cùng một việc, hai cách tính (số giả định)
Giả định một phần mềm được ước lượng khoảng 100 ngày công. Bên làm báo trọn gói 120 đơn vị (gồm dự phòng), hoặc theo giờ công 1 đơn vị mỗi ngày công.
| Kịch bản | Trọn gói | Theo giờ công |
|---|---|---|
| Ước lượng đúng, 100 ngày công | 120 | 100 |
| Ước lượng sai, thực tế 140 ngày công, phạm vi không đổi | 120 | 140 |
| Bên mua đổi phạm vi, thêm 20 ngày công đã duyệt | 120 + phụ lục 24 | 120 |
Kịch bản đầu, theo giờ công rẻ hơn vì không trả dự phòng. Kịch bản hai, trọn gói bảo vệ bên mua. Kịch bản ba, cả hai đều tăng; trọn gói tăng qua phụ lục đã duyệt nên bên mua biết trước. Không kiểu nào luôn rẻ hơn; khác nhau ở chỗ ai chịu phần không chắc chắn.
Bài freelance developer: định giá đúng và tránh bẫy trên blog Trần Công Thắng giải thích cùng bài toán từ phía người làm: vì sao người làm có kinh nghiệm cộng dự phòng khi nhận giá cố định.
Chia chặng: cách dùng trọn gói khi phạm vi chưa rõ
Phạm vi chưa rõ không có nghĩa là buộc phải theo giờ công. Cách làm phổ biến là tách dự án thành hai phần. Phần đầu nhỏ, gồm khảo sát, thiết kế luồng và màn hình chính, được báo trọn gói vì phạm vi của nó đã rõ: đầu ra là tài liệu và bản thiết kế. Khi phần đầu xong, phạm vi phần còn lại đã đủ rõ để báo trọn gói tiếp. Người mua biết trước tiền của từng phần, và có quyền dừng sau phần đầu nếu thấy không hợp, với tài liệu và thiết kế đã nhận để mang đi nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Fixed price là gì?
Là hợp đồng giá trọn gói: phạm vi, thời gian và giá chốt trước khi làm. Bên làm chịu rủi ro nếu tốn nhiều công hơn dự tính trong phạm vi đã chốt.
Time and material là gì?
Là cách tính theo giờ công thực tế nhân đơn giá, cộng chi phí vật tư nếu có. Người mua trả theo khối lượng làm thật và chịu rủi ro ước lượng.
Giá trọn gói có đắt hơn theo giờ không?
Con số ban đầu thường cao hơn vì có dự phòng rủi ro. Tổng tiền cuối cùng của theo giờ công có thể cao hơn nếu dự án kéo dài hoặc đổi hướng nhiều.
Trọn gói có đổi yêu cầu được không?
Được, qua yêu cầu thay đổi có ước lượng và duyệt riêng, thường làm bằng phụ lục hợp đồng. Thay đổi không được duyệt thì không phát sinh chi phí.
ODC là gì?
ODC (Offshore Development Center) hay đội riêng dài hạn là thuê kỹ sư theo tháng, doanh nghiệp tự điều phối công việc hằng ngày.
