Hộ kinh doanh cá thể là hình thức kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên trong một hộ gia đình đứng tên đăng ký, tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh đó, thường dùng cho quy mô nhỏ như cửa hàng, quán ăn, dịch vụ hộ gia đình. Nhận định của bài: sự khác biệt lớn nhất giữa hộ kinh doanh và các hình thức doanh nghiệp không nằm ở việc lớn hay nhỏ, mà ở trách nhiệm tài sản: hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân, còn công ty (TNHH, cổ phần) chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp.
Ba hình thức, ba mức trách nhiệm tài sản khác nhau
| Tiêu chí | Hộ kinh doanh cá thể | Doanh nghiệp tư nhân | Công ty TNHH |
|---|---|---|---|
| Ai đứng tên | Một cá nhân hoặc thành viên hộ gia đình | Một cá nhân (chủ doanh nghiệp) | Một hoặc nhiều thành viên góp vốn |
| Trách nhiệm tài sản | Vô hạn, bằng toàn bộ tài sản cá nhân | Vô hạn, bằng toàn bộ tài sản cá nhân | Hữu hạn, trong phạm vi vốn góp |
| Số lượng địa điểm kinh doanh | Hạn chế theo quy định (mỗi hộ đăng ký một hoặc một số địa điểm cụ thể) | Không giới hạn theo hình thức pháp lý | Không giới hạn, có thể mở nhiều chi nhánh |
| Cách nộp thuế phổ biến | Thuế khoán hoặc kê khai theo doanh thu | Kê khai theo Luật Quản lý thuế như doanh nghiệp | Kê khai theo Luật Quản lý thuế như doanh nghiệp |
| Thủ tục thành lập | Đơn giản, nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã hoặc quận huyện | Phức tạp hơn, đăng ký doanh nghiệp | Phức tạp hơn, đăng ký doanh nghiệp, có điều lệ công ty |
Ai nên chọn hộ kinh doanh cá thể
Hộ kinh doanh cá thể phù hợp với mô hình kinh doanh quy mô nhỏ, một điểm bán, chủ vừa là người đứng tên vừa trực tiếp vận hành, chưa có nhu cầu gọi vốn từ người ngoài hay xuất hoá đơn giá trị gia tăng khấu trừ cho khách hàng doanh nghiệp. Ưu điểm là thủ tục thành lập và nghĩa vụ sổ sách đơn giản hơn nhiều so với thành lập công ty.
Khi nào nên chuyển lên doanh nghiệp tư nhân hoặc công ty
Dấu hiệu nên cân nhắc chuyển đổi: doanh thu đã vượt ngưỡng chịu thuế theo phương pháp kê khai thay vì thuế khoán, cần mở nhiều địa điểm kinh doanh, cần ký hợp đồng và xuất hoá đơn giá trị gia tăng cho khách hàng là doanh nghiệp, hoặc muốn kêu gọi người khác cùng góp vốn mà vẫn giới hạn được trách nhiệm tài sản cá nhân. Việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp phát sinh thêm thủ tục đăng ký mới và thay đổi cách nộp thuế, nên cân nhắc kỹ ngay từ đầu để tránh phải làm lại giữa chừng. Nhiều chủ hộ kinh doanh chần chừ chuyển đổi vì ngại thủ tục, nhưng càng trì hoãn khi doanh thu đã vượt xa ngưỡng phù hợp thì càng dễ gặp rủi ro về nghĩa vụ thuế nếu bị cơ quan thuế rà soát lại.
- Quy mô kinh doanh dự kiến trong một tới hai năm tới có vượt mức phù hợp với hộ kinh doanh không.
- Khách hàng chính của tôi là cá nhân hay doanh nghiệp cần hoá đơn giá trị gia tăng khấu trừ.
- Tôi có dự định gọi thêm người góp vốn trong tương lai gần không.
- Tôi có sẵn sàng chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân nếu kinh doanh thua lỗ hay không.
Vai trò của phần mềm quản lý khi hộ kinh doanh phát triển lên quy mô lớn hơn
Ở giai đoạn hộ kinh doanh quy mô nhỏ, việc ghi chép doanh thu, chi phí bằng sổ tay hoặc một bảng tính đơn giản thường vẫn đủ dùng. Khi quy mô tăng lên, nhất là khi chuẩn bị chuyển đổi lên doanh nghiệp, việc có một phần mềm quản lý bán hàng hoặc kế toán cơ bản giúp chủ hộ kinh doanh có sẵn số liệu rõ ràng, minh bạch để phục vụ việc chuyển đổi loại hình, thay vì phải dựng lại toàn bộ dữ liệu từ đầu khi chính thức thành lập công ty. Nhiều chủ hộ kinh doanh chờ tới sát thời điểm chuyển đổi mới nghĩ tới việc số hoá sổ sách, khiến giai đoạn chuyển tiếp mất nhiều thời gian đối chiếu số liệu cũ hơn cần thiết.
Đăng ký hộ kinh doanh: những giấy tờ cơ bản cần chuẩn bị
Thủ tục đăng ký hộ kinh doanh nhìn chung đơn giản hơn nhiều so với thành lập doanh nghiệp, nhưng vẫn cần chuẩn bị đầy đủ một số giấy tờ cơ bản trước khi nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã hoặc quận huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh: giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh, bản sao giấy tờ tuỳ thân của chủ hộ kinh doanh và các thành viên hộ gia đình cùng góp vốn (nếu có), và giấy tờ chứng minh quyền sử dụng địa điểm kinh doanh (hợp đồng thuê nhà hoặc giấy tờ nhà đất). Với một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện, hộ kinh doanh còn cần bổ sung thêm giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề phù hợp trước khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh cá thể có phải đóng thuế thu nhập doanh nghiệp không?
Không. Hộ kinh doanh không phải là doanh nghiệp nên không nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, mà nộp thuế theo phương pháp khoán hoặc kê khai áp dụng riêng cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Một người có được đứng tên nhiều hộ kinh doanh cùng lúc không?
Theo quy định hiện hành, mỗi cá nhân hoặc hộ gia đình chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trên phạm vi toàn quốc, nên cần kiểm tra kỹ trước khi đăng ký thêm.
Hộ kinh doanh có được thuê nhân viên không?
Có. Hộ kinh doanh được thuê lao động, nhưng cần tuân thủ các quy định về hợp đồng lao động và bảo hiểm xã hội như với người lao động ở doanh nghiệp.
Chuyển từ hộ kinh doanh lên công ty có phải đóng cửa hộ kinh doanh cũ không?
Có, thủ tục chuyển đổi thường bao gồm việc chấm dứt hoạt động của hộ kinh doanh cũ và đăng ký thành lập doanh nghiệp mới, kèm theo việc kê khai quyết toán các nghĩa vụ thuế còn lại của hộ kinh doanh trước khi chấm dứt.
Hộ kinh doanh có được mở tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh không?
Có, nhiều ngân hàng cho phép hộ kinh doanh mở tài khoản riêng đứng tên hộ kinh doanh, giúp tách bạch dòng tiền kinh doanh với tài khoản cá nhân, thuận tiện cho việc theo dõi sổ sách sau này.
