Hồ sơ năng lực và portfolio của công ty phần mềm là tài liệu bán hàng, nên phải đọc như người kiểm tra chứ không như khán giả. Sáu dấu hiệu cần soi: ảnh giao diện không có dữ liệu thật, tên khách không tra được, con số tròn không có nguồn, dự án có ở nhiều hồ sơ khác nhau, công nghệ liệt kê quá dài, và không có ngày tháng. Mỗi dấu hiệu kiểm được trong vài phút bằng trình duyệt và cổng tra cứu công khai. Gặp một dấu hiệu chưa chắc là gian dối; gặp nhiều dấu hiệu cùng lúc thì nên hỏi thẳng.
Sáu dấu hiệu và cách kiểm
| Dấu hiệu | Vì sao đáng ngờ | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Ảnh giao diện sạch hoàn hảo, dữ liệu kiểu "Nguyễn Văn A" | Có thể là mẫu thiết kế chưa từng chạy | Xin xem hệ thống thật trong buổi gặp |
| Tên khách hoặc logo không tra được | Khách có thể không có thật hoặc chưa đồng ý nêu tên | Tra tên công ty khách trên cổng đăng ký doanh nghiệp, tìm website của khách |
| Con số tròn không nguồn ("100+ dự án", "99% hài lòng") | Không kiểm được, dễ thổi phồng | Hỏi danh sách dự án kèm năm, hoặc cách đếm |
| Cùng một dự án xuất hiện ở hồ sơ công ty khác | Dự án mượn, hoặc do người đã nghỉ làm | Tìm ảnh ngược (tìm kiếm bằng hình ảnh) |
| Danh sách công nghệ kéo dài hàng chục mục | Liệt kê cho đủ, không phản ánh thế mạnh | Hỏi công nghệ nào dùng nhiều nhất năm qua, cho dự án nào |
| Không có ngày tháng dự án | Không biết kinh nghiệm còn mới hay đã cũ | Hỏi năm làm và năm gần nhất còn bảo trì |
Ảnh giao diện: dữ liệu nói thật hơn thiết kế
Ảnh chụp một hệ thống đang dùng thường có dấu vết thật: số đơn lẻ, tên sản phẩm dài bị cắt dòng, bảng có trang thứ hai. Ảnh mẫu thiết kế thì mọi cột đều vừa khít và số liệu đều đẹp. Không có gì sai khi hồ sơ dùng ảnh thiết kế, miễn là ghi rõ. Vấn đề là khi ảnh thiết kế được trình bày như hệ thống đã bàn giao.
Công ty cẩn thận sẽ che dữ liệu khách bằng dữ liệu giả và ghi chú điều đó. Điều khoản dịch vụ của ALODEV ghi ALODEV chỉ dùng tên dự án và ảnh chụp màn hình trong hồ sơ năng lực sau khi được khách hàng đồng ý (mục 4). Hỏi nhà cung cấp câu tương tự: ảnh này đã được khách cho phép chưa. Công ty tôn trọng quyền của khách cũ thường cũng tôn trọng quyền của bạn.
Tên khách và logo: tra trong năm phút
Với mỗi logo trong hồ sơ, làm ba việc: tìm website của khách, tìm tên pháp nhân và mã số thuế trên cổng tra cứu công khai, và xem sản phẩm trong hồ sơ có xuất hiện trên website đó không (ví dụ khách có ứng dụng trên kho ứng dụng thì tên nhà phát triển là ai). Không tra được một vài logo chưa phải bằng chứng gian dối, nhưng là câu hỏi hợp lý cho buổi gặp.
Con số: hỏi cách đếm
"Hơn 100 dự án" có thể đếm cả website giới thiệu một trang lẫn hệ thống quản trị nhiều phân hệ. Hỏi: trong số đó, bao nhiêu dự án cùng loại với việc của chúng tôi, và dự án gần nhất bàn giao khi nào. Công ty trả lời được bằng danh sách ngắn có năm là công ty đếm thật.
Một hồ sơ trung thực nên có gì
- Pháp nhân, mã số thuế, địa chỉ tra được.
- Dự án có năm làm, loại hệ thống, vai trò của công ty (làm toàn bộ hay một phần).
- Ảnh ghi rõ là hệ thống thật đã che dữ liệu hay là bản thiết kế.
- Tên khách chỉ khi khách đồng ý; nếu ẩn danh thì nói rõ là ẩn danh.
- Cam kết có dẫn về điều khoản hợp đồng, không chỉ là khẩu hiệu.
- Những việc công ty không nhận, để khách tự loại nếu không hợp.
Mục cuối hiếm gặp nhưng có giá trị nhất. Một công ty nói rõ không nhận việc gì cho thấy họ biết mình giỏi gì. Ví dụ, ALODEV ghi công khai chỉ nhận một mô hình là trọn gói theo dự án, không cho thuê kỹ sư theo giờ hay theo tháng (trang Mô hình hợp tác).
Đọc phần đội ngũ và quy trình
Sau phần dự án, hồ sơ thường có trang đội ngũ và trang quy trình. Trang đội ngũ đáng tin khi có tên, vai trò và việc từng người phụ trách, không chỉ ảnh và chức danh chung. Trang quy trình đáng tin khi nói được mỗi bước ra sản phẩm gì mà khách nhìn thấy: bản đề xuất, bản thiết kế, bản chạy thử, biên bản. Quy trình chỉ gồm các từ như phân tích, thiết kế, phát triển, kiểm thử, bàn giao mà không có đầu ra thì ai cũng viết được.
Hỏi thêm một câu cho mỗi bước: bước này mất bao lâu và khách được xem gì ở cuối bước. Nếu câu trả lời khớp với tài liệu, đó là quy trình đang được làm thật. Nếu câu trả lời khác tài liệu, quy trình có thể chỉ tồn tại trong hồ sơ.
Hồ sơ của một người làm phần mềm trông thế nào
Nhìn từ phía người làm cũng giúp đọc hồ sơ tốt hơn. Bài portfolio developer: cái gì thực sự quan trọng trên blog Trần Công Thắng viết cho lập trình viên, nhưng tiêu chí trong đó áp dụng được cho hồ sơ công ty: dự án thật có đường dẫn, vai trò cụ thể, vấn đề đã giải và kết quả đo được. Hồ sơ công ty có những thứ đó thì đáng tin hơn hồ sơ dày mà toàn ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Hồ sơ năng lực công ty phần mềm gồm những gì?
Thường gồm giới thiệu pháp nhân, dịch vụ, quy trình, dự án tiêu biểu, đội ngũ và cam kết. Phần đáng đọc kỹ nhất là dự án tiêu biểu và cam kết, vì đó là phần kiểm chứng được.
Làm sao biết dự án trong portfolio là thật?
Xin xem hệ thống đang chạy, tra tên khách và mã số thuế, tìm ảnh ngược để xem ảnh có xuất hiện ở nơi khác không. Hỏi năm làm và người làm.
Công ty không đưa tên khách có phải là đáng ngờ?
Không hẳn; nhiều khách không cho nêu tên. Khi đó hãy xin xem hệ thống thật đã che dữ liệu, hoặc nói chuyện với người dùng nếu khách đồng ý.
Portfolio đẹp có nghĩa là làm phần mềm giỏi?
Giao diện đẹp chỉ nói về thiết kế. Phần mềm doanh nghiệp đáng tiền nhờ quy tắc nghiệp vụ đúng và chạy ổn định, thứ không thấy được trong ảnh.
Có nên yêu cầu hồ sơ năng lực bằng văn bản?
Nên, và giữ lại. Nếu sau này có tranh chấp về năng lực đã cam kết, tài liệu bán hàng là một phần bối cảnh của hợp đồng.
