Bối cảnh ngành sản xuất tại Việt Nam
Doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ tại Việt Nam đang chịu áp lực minh bạch hoá quy trình từ hai phía: đối tác trong chuỗi cung ứng, đặc biệt đối tác xuất khẩu, ngày càng yêu cầu khả năng truy xuất nguồn gốc và báo cáo sản lượng rõ ràng; còn nội bộ doanh nghiệp cần kiểm soát chi phí nguyên liệu chặt hơn khi giá đầu vào biến động. Trong khi đó, phần lớn nhà máy quy mô vừa và nhỏ vẫn quản lý sản xuất bằng sổ tay ghi tay hoặc bảng tính tổng hợp cuối ca, không có dữ liệu thời gian thực về máy nào đang chạy, đang dừng, hay đang gặp lỗi.
Khác với doanh nghiệp thương mại hay dịch vụ, chuyển đổi số ngành sản xuất luôn đi kèm câu hỏi về phần cứng: có cần lắp cảm biến, có cần kết nối máy móc hiện có vào hệ thống hay không. Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp sản xuất trì hoãn số hoá vì nghĩ IoT là khoản đầu tư lớn và phức tạp ngay từ đầu, trong khi thực tế có thể bắt đầu từ một vài điểm đo quan trọng nhất, không cần phủ cảm biến toàn nhà máy ngay.
Điểm nghẽn thường gặp
- Theo dõi sản lượng và tiến độ qua sổ tay hoặc bảng tính tổng hợp cuối ca, nên quản lý chỉ biết tình hình sản xuất sau khi ca đã kết thúc, không thể can thiệp kịp thời khi có vấn đề.
- Không biết thời gian thực trạng thái máy đang chạy, đang dừng để bảo trì, hay đang dừng vì lỗi, dẫn tới thời gian máy dừng không kế hoạch khó được phát hiện và xử lý sớm.
- Tồn kho nguyên liệu và thành phẩm lệch giữa sổ sách và thực tế, vì nhập xuất kho ghi tay hoặc cập nhật trễ so với thời điểm thực tế phát sinh.
- Lỗi chất lượng được phát hiện trễ, thường ở khâu kiểm tra cuối hoặc khi khách hàng phản hồi, thay vì phát hiện ngay tại công đoạn phát sinh lỗi.
- Dữ liệu sản xuất và dữ liệu kế toán tách rời, khiến việc tính giá thành sản phẩm theo thời gian thực gần như không thể, phải đợi tổng hợp cuối kỳ.
Các mảng cần số hoá, theo thứ tự ưu tiên
1. Quản lý lệnh sản xuất và tiến độ
Số hoá việc tạo lệnh sản xuất, phân công công đoạn và theo dõi tiến độ là bước nền tảng, giúp quản lý biết tình hình sản xuất trong ca thay vì chỉ biết sau khi ca kết thúc.
2. Quản lý kho nguyên liệu và thành phẩm
Đồng bộ nhập xuất kho với lệnh sản xuất theo thời gian thực, để số liệu tồn kho trên hệ thống khớp với thực tế, làm nền tảng cho việc lập kế hoạch mua nguyên liệu chính xác hơn.
3. IoT cơ bản ở các điểm đo quan trọng nhất
Thay vì lắp cảm biến toàn bộ nhà máy ngay từ đầu, nên chọn một vài điểm đo có tác động lớn nhất tới hiệu suất, ví dụ trạng thái chạy hay dừng của các máy chủ chốt, rồi mở rộng dần khi đã thấy hiệu quả rõ. Cách tiếp cận từng bước này giảm rủi ro đầu tư sai và giúp doanh nghiệp học được cách dùng dữ liệu trước khi mở rộng quy mô.
4. Truy xuất chất lượng
Ghi nhận dữ liệu chất lượng ngay tại công đoạn phát sinh, thay vì chỉ kiểm tra ở khâu cuối, giúp phát hiện lỗi sớm hơn và truy được nguyên nhân gốc khi có vấn đề, đáp ứng cả yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ đối tác xuất khẩu.
5. Kết nối dữ liệu sản xuất với kế toán
Khi dữ liệu sản xuất, tồn kho và chất lượng đã ổn định, kết nối với hệ thống kế toán giúp tính giá thành sản phẩm theo thời gian thực, thay vì đợi tổng hợp thủ công cuối kỳ.
Xu hướng chung
Xu hướng chung trong ngành sản xuất là tiếp cận số hoá theo từng bước nhỏ, đo lường hiệu quả rồi mới mở rộng, thay vì đầu tư một hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) đầy đủ cùng IoT quy mô lớn ngay từ đầu. Với doanh nghiệp sản xuất có quy trình đặc thù mà phần mềm đóng gói sẵn không đáp ứng đủ (công thức sản xuất riêng, quy trình kiểm soát chất lượng đặc biệt), phần mềm tuỳ biến hoặc xây riêng theo từng module là lựa chọn phổ biến hơn là ép quy trình theo phần mềm có sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp sản xuất nhỏ có cần đầu tư IoT ngay không?
Không cần. Nên số hoá quản lý lệnh sản xuất và tồn kho trước, vì đây là nền tảng dữ liệu bắt buộc phải có. IoT chỉ nên đầu tư sau, và bắt đầu từ một vài điểm đo quan trọng nhất thay vì phủ toàn bộ nhà máy ngay.
Nên dùng ERP có sẵn hay xây riêng cho doanh nghiệp sản xuất?
Tuỳ vào mức độ đặc thù của quy trình sản xuất. Doanh nghiệp có quy trình tương đối chuẩn có thể dùng phần mềm kế toán và quản lý sản xuất có sẵn trên thị trường. Doanh nghiệp có công thức sản xuất riêng hoặc quy trình kiểm soát chất lượng đặc biệt thường cần tuỳ biến sâu hoặc xây riêng một phần hệ thống.
