Công việc hằng ngày của một lập trình viên
- Đọc và làm rõ yêu cầu tính năng với người phụ trách sản phẩm hoặc khách hàng.
- Viết mã nguồn cho tính năng được giao, tuân theo quy ước code chung của đội.
- Kiểm thử tính năng vừa viết trước khi gửi cho người khác xem lại (code review).
- Sửa lỗi phát sinh từ phiên bản đang chạy thật, dựa trên báo cáo từ người dùng hoặc hệ thống giám sát.
- Tham gia họp ngắn hằng ngày để cập nhật tiến độ và nêu vướng mắc cần hỗ trợ.
Các nhóm kỹ năng cần có
| Nhóm kỹ năng | Ví dụ cụ thể |
|---|---|
| Kỹ năng kỹ thuật | Ngôn ngữ lập trình, cơ sở dữ liệu, hệ thống quản lý mã nguồn |
| Kỹ năng giải quyết vấn đề | Phân tích lỗi, chia nhỏ yêu cầu phức tạp thành các bước thực hiện được |
| Kỹ năng làm việc nhóm | Trao đổi rõ ràng, đọc hiểu mã của người khác, nhận và đưa góp ý xây dựng |
Sự khác biệt giữa lập trình viên mới vào nghề và lập trình viên có kinh nghiệm
Lập trình viên mới vào nghề thường cần hướng dẫn chi tiết cho từng phần việc nhỏ, và mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành cùng một tính năng so với người có kinh nghiệm. Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở việc biết nhiều cú pháp ngôn ngữ lập trình hơn, mà ở khả năng lường trước các trường hợp có thể gây lỗi trước khi viết mã, thay vì phải sửa đi sửa lại nhiều lần sau khi phát hiện lỗi trong quá trình kiểm thử.
Người có kinh nghiệm cũng thường giỏi hơn trong việc đọc hiểu mã nguồn cũ do người khác viết trước đó, một kỹ năng ít được chú ý khi mới học lập trình nhưng lại chiếm phần lớn thời gian làm việc thực tế, vì phần lớn công việc trong doanh nghiệp là bảo trì và mở rộng hệ thống đã có, không phải viết mới hoàn toàn từ đầu như nhiều người mới hình dung khi bắt đầu sự nghiệp.
Các hướng chuyên môn phổ biến
Lập trình viên thường chuyên sâu theo một trong các hướng: phát triển giao diện người dùng (frontend), phát triển phần xử lý phía máy chủ (backend), phát triển ứng dụng di động, hoặc làm cả hai phần frontend và backend (full stack). Mỗi hướng đòi hỏi bộ công cụ và kiến thức khác nhau, dù nguyên lý lập trình nền tảng có nhiều điểm chung.
Vì sao nhà tuyển dụng dễ đánh giá sai vị trí này
Một sai lầm phổ biến khi tuyển lập trình viên là chỉ đánh giá qua số năm kinh nghiệm ghi trên hồ sơ mà không kiểm tra khả năng thực tế qua bài kiểm tra kỹ thuật hoặc buổi trao đổi kỹ thuật cụ thể. Với đội ngũ phát triển sản phẩm nội bộ tại Alodev, cách đánh giá thực tế thường qua một bài tập nhỏ giao trước, kiểm tra không chỉ mã có chạy đúng hay không mà còn cách người ứng viên đặt câu hỏi làm rõ yêu cầu trước khi bắt tay viết mã.
Ví dụ bài kiểm tra kỹ thuật thực tế Alodev dùng khi tuyển dụng
Thay vì hỏi lý thuyết thuần tuý, bài kiểm tra thường giao một yêu cầu nhỏ gần giống công việc thật, ví dụ xây dựng một chức năng lọc danh sách đơn giản có vài điều kiện kết hợp. Điều đội tuyển dụng quan sát không chỉ là đoạn mã cuối cùng có chạy đúng hay không, mà còn cách ứng viên đặt câu hỏi làm rõ yêu cầu trước khi viết, ví dụ hỏi lại dữ liệu đầu vào có thể rỗng hay không, có cần xử lý trường hợp trùng lặp hay không.
Ứng viên chỉ tập trung viết mã ngay mà không hỏi lại các trường hợp biên thường bị đánh giá thấp hơn ứng viên chịu khó làm rõ yêu cầu trước, dù mã của người sau có thể ít dòng hơn, vì trong công việc thực tế, phần lớn lỗi phát sinh từ việc hiểu sai yêu cầu ngay từ đầu chứ không phải từ kỹ thuật viết mã.
Mức thu nhập và các yếu tố ảnh hưởng
- Số năm kinh nghiệm thực tế, đo bằng dự án đã hoàn thành chứ không chỉ số năm ghi trên hồ sơ.
- Chuyên môn theo hướng đang có nhu cầu cao trên thị trường tại thời điểm tuyển dụng.
- Khả năng làm việc độc lập, ít cần giám sát chi tiết từng bước.
- Kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm, đặc biệt quan trọng với vị trí cần trao đổi trực tiếp với khách hàng hoặc người dùng.
Câu hỏi thường gặp
Học ngành gì để trở thành lập trình viên?
Phổ biến nhất là các ngành công nghệ thông tin, khoa học máy tính, kỹ thuật phần mềm. Tuy nhiên nhiều lập trình viên hiện nay tự học hoặc chuyển ngành từ lĩnh vực khác, quan trọng là khả năng thực hành và tự học liên tục vì công nghệ thay đổi nhanh theo từng năm.
Lập trình viên có cần giỏi tiếng Anh không?
Nên có khả năng đọc hiểu tiếng Anh kỹ thuật tốt, vì phần lớn tài liệu, thông báo lỗi và cộng đồng thảo luận kỹ thuật đều bằng tiếng Anh. Khả năng giao tiếp nói không bắt buộc với mọi vị trí, tuỳ yêu cầu công việc cụ thể.
Lộ trình thăng tiến của lập trình viên thường ra sao?
Phổ biến là từ lập trình viên mới vào nghề, lên lập trình viên có kinh nghiệm, rồi tuỳ định hướng có thể theo hướng chuyên sâu kỹ thuật (kiến trúc sư hệ thống) hoặc hướng quản lý (trưởng nhóm kỹ thuật, quản lý dự án).
Doanh nghiệp nhỏ có cần lập trình viên riêng không hay thuê ngoài đủ?
Tuỳ mức độ phụ thuộc vào phần mềm của doanh nghiệp. Nếu hệ thống cần cập nhật thường xuyên hoặc là sản phẩm cốt lõi, có lập trình viên nội bộ giúp phản ứng nhanh hơn. Nếu chỉ cần một dự án riêng lẻ ít thay đổi sau đó, thuê ngoài theo dự án có thể tiết kiệm chi phí hơn.
Bài kiểm tra kỹ thuật khi tuyển dụng nên kéo dài bao lâu?
Không nên quá dài, thường một bài vừa đủ để đánh giá cách tư duy và giao tiếp trong vài giờ tới một ngày làm việc là hợp lý, tránh giao bài quá phức tạp khiến ứng viên tốn nhiều thời gian không công trước khi biết có được nhận hay không.
